5 Centimet Trên Giây – One More Side | 秒速5センチメートル one more side | Phần Còn Lại Của Câu Chuyện
Phân tích sách — Kanoh Arata, nguyên tác Makoto Shinkai, 2011, IPM
5 Centimet Trên Giây – One More Side (2011) — Kanoh Arata, viết từ bộ phim của Makoto Shinkai. Bản tiếng Việt do IPM phát hành.
Bài viết có tiết lộ nội dung cả phim lẫn sách.
Một câu chuyện có ba phiên bản
5 Centimet Trên Giây đã được kể ba lần.
Lần thứ nhất là bộ phim năm 2007 của Makoto Shinkai. Sáu mươi ba phút, ba chương, những cánh hoa anh đào rơi với vận tốc năm centimet mỗi giây, và một cái kết khiến cả một thế hệ người xem không quên được: hai người đi qua nhau trên đường ray, đoàn tàu chạy ngang, và khi tàu qua, người kia đã không còn ở đó.
Lần thứ hai là cuốn tiểu thuyết Shinkai tự viết ngay sau đó. Vẫn câu chuyện ấy, chủ yếu qua mắt Takaki, với những suy nghĩ mà bộ phim chỉ gợi ý.
Lần thứ ba là cuốn sách này. One More Side. “Một phía khác nữa”. Viết bởi Kanoh Arata, một nhà văn không phải Shinkai, năm 2011.
Mình chấm phim mười điểm, cuốn tiểu thuyết của Shinkai chín điểm. Và cuốn của Kanoh, mười điểm. Bài này là để giải thích vì sao một cuốn sách viết lại câu chuyện mà mình đã biết thuộc lòng lại khiến mình đặt nó ngang hàng với bộ phim.
Akari kể
Điều đầu tiên mà One More Side làm là đổi người kể.
Trong phim, chương đầu tiên, Hoa Anh Đào, được kể hoàn toàn qua mắt Takaki. Ta nghe cậu kể về cô bạn Akari, về việc cô chuyển trường, về những lá thư, về đêm tuyết rơi khi cậu đi tàu hàng giờ để gặp cô. Akari, trong chương ấy, là một hình ảnh. Đẹp, xa xôi, và im lặng.
One More Side trao chương đầu cho Akari. Ta nghe cô kể. Về cảm giác của một cô bé luôn phải chuyển trường, không bao giờ kịp có bạn. Về lý do cô thân với Takaki nhanh đến vậy: vì cậu cũng là một đứa trẻ chuyển trường, cũng lạc lõng như cô. Về những lá thư mà cô viết, và những điều cô không viết. Về đêm tuyết ấy, chờ đợi ở ga tàu nhỏ, không biết cậu có đến không.
Nhiều review tiếng Anh cho rằng phân đoạn Akari là phần mà bộ phim đã cắt quá ngắn, và cuốn sách bù lại điều đó. Mình đồng ý. Nhưng mình nghĩ điều quan trọng hơn là: khi Akari có giọng nói, câu chuyện không còn là câu chuyện về một cậu bé đánh mất người mình yêu. Nó trở thành câu chuyện về hai người đánh mất nhau. Và Akari, hóa ra, cũng đau như Takaki. Chỉ là cô học cách bước tiếp sớm hơn.
Takaki trưởng thành
Phần lớn của One More Side dành cho Takaki ở tuổi trưởng thành. Phần mà bộ phim chỉ kể trong vài phút cuối, qua một chuỗi hình ảnh và một bài hát.
Trong phim, chương ba là một bản tóm tắt. Takaki, giờ đã là một người đàn ông ở Tokyo, làm lập trình viên, sống một mình. Một người bạn gái gửi cho cậu tin nhắn chia tay, nói rằng họ đã nhắn cho nhau có lẽ cả nghìn tin, nhưng trái tim họ chỉ gần nhau thêm được chừng một centimet. Cậu bỏ việc. Cậu lang thang. Và cậu đi qua Akari trên đường ray.
Bộ phim không giải thích gì. Nó để khoảng trống. Và khoảng trống ấy là một phần sức mạnh của nó.
One More Side lấp đầy khoảng trống ấy. Ta theo Takaki qua những năm đại học, những năm đi làm. Ta thấy cậu cố gắng yêu một người khác, và thất bại, không phải vì cậu không muốn, mà vì một phần của cậu vẫn còn ở lại sân ga năm mười ba tuổi. Ta thấy cậu kiệt sức trong công việc, mất dần cảm giác với mọi thứ. Một review tiếng Anh nhận xét rằng cuốn sách đi sâu hơn hẳn vào suy nghĩ và những khó khăn của Takaki. Đúng vậy. Takaki của bộ phim là một hình bóng buồn. Takaki của cuốn sách là một con người, với những ngày tệ hại, những sai lầm, những lúc chính cậu cũng không hiểu vì sao mình buồn.
Có nên lấp khoảng trống?
Và đây là câu hỏi mà mình đã tự hỏi trước khi đọc: một tác phẩm nổi tiếng vì những khoảng trống của nó, có nên được lấp đầy không?
Bộ phim 5 Centimet Trên Giây được yêu vì nó không giải thích. Ta không biết Takaki đã sống thế nào. Ta không biết Akari nghĩ gì khi cô quay lưng đi. Ta không biết cái kết có nghĩa là gì. Và mỗi người tự lấp những khoảng trống ấy bằng chính trải nghiệm của mình.
Một bài review tiếng Anh nhận xét rằng phần kết của phim thường bị coi là phần yếu nhất, vì Shinkai dành quá ít thời gian cho nó, và để lại quá nhiều câu hỏi. One More Side trả lời một số câu hỏi ấy. Có người thích điều đó. Có người thấy nó lấy mất sự bí ẩn.
Mình nghĩ cuốn sách làm được một điều khéo léo: nó lấp đầy khoảng trống mà không phá hủy nỗi buồn. Ta biết thêm nhiều điều về Takaki và Akari, nhưng cái kết vẫn là cái kết ấy. Hai người vẫn đi qua nhau. Đoàn tàu vẫn chạy ngang. Chỉ là bây giờ, khi đoàn tàu chạy qua, ta biết chính xác điều gì đã dẫn họ đến khoảnh khắc ấy. Và điều đó làm khoảnh khắc ấy đau hơn, chứ không nhẹ đi.
Hai lá thư không được trao
Có một chi tiết trong bộ phim mà mình nghĩ nhiều người xem lần đầu bỏ lỡ, và One More Side đặt nó vào đúng vị trí trung tâm.
Đêm tuyết năm mười ba tuổi, Takaki mang theo một lá thư cho Akari. Trên chuyến tàu bị trễ, lá thư rơi ra khỏi túi, và gió cuốn nó đi mất. Cậu không bao giờ đưa được nó.
Nhưng Akari cũng có một lá thư. Cô viết nó cho Takaki, mang theo đến nhà ga, và cũng không đưa. Nhiều năm sau, trong chương cuối của phim, khi Akari dọn đồ chuẩn bị kết hôn, cô tìm thấy lá thư ấy, vẫn còn nguyên.
Hai đứa trẻ. Hai lá thư. Không lá nào đến được tay người nhận.
Bộ phim chỉ cho ta thấy lá thư của Akari trong vài giây. One More Side, vì trao giọng kể cho Akari, cho ta biết cô đã nghĩ gì khi viết nó, và tại sao cô quyết định không đưa. Mình sẽ không trích lại. Nhưng mình nghĩ đây là lúc cuốn sách nói rõ nhất điều mà cả câu chuyện xoay quanh: những điều ta không nói ra. Không phải khoảng cách địa lý đã tách Takaki và Akari. Không phải thời gian. Mà là những lời đã được viết, rồi bị giữ lại. Hai người cùng yêu nhau, cùng viết ra điều đó, và cùng không dám để người kia đọc.
Những tin nhắn không bao giờ gửi
Và thói quen ấy theo Takaki đến tận khi trưởng thành.
Ở chương hai, Kanae để ý rằng Takaki hay gõ tin nhắn trên điện thoại, rồi không gửi. Cô không biết cậu viết cho ai. Ta thì biết. Một cậu bé đã đánh mất lá thư năm mười ba tuổi, giờ là một thiếu niên viết những tin nhắn mà cậu biết sẽ không bao giờ gửi đi.
Mình nghĩ đây là điều làm Takaki trở thành một nhân vật vừa đáng thương vừa khó chịu. Cậu không bị ai ngăn cản. Akari không biến mất; cậu có thể viết cho cô, gọi cho cô, đến gặp cô. Cậu chọn không làm vậy. Và rồi cậu sống phần lớn tuổi trẻ của mình trong một mối quan hệ với một người không còn ở đó, một Akari năm mười ba tuổi chỉ còn tồn tại trong trí nhớ của cậu.
One More Side không bào chữa cho Takaki. Nó cho ta thấy cậu tự làm khổ mình như thế nào, và những người xung quanh cậu, những người bạn gái, những đồng nghiệp, đã bị ảnh hưởng ra sao bởi sự vắng mặt ấy. Câu nói “một centimet” của người bạn gái ở chương ba, khi đặt trong bối cảnh đầy đủ của cuốn sách, không còn là một câu thoại buồn đẹp. Nó là lời của một người đã cố gắng rất lâu để đến gần một người không cho phép mình được đến gần.
Akari bước tiếp
Có một cách đọc 5 Centimet Trên Giây mà mình thấy khá phổ biến: Akari là người đã “quên”, đã kết hôn với người khác, trong khi Takaki vẫn chung thủy với kỷ niệm. Như thể Akari là người phản bội.
One More Side phá vỡ cách đọc ấy.
Akari không quên. Cô vẫn nhớ đêm tuyết ấy, vẫn giữ lá thư, vẫn mơ về cây anh đào. Sự khác biệt là cô chấp nhận rằng đó là một kỷ niệm. Đẹp, quý giá, nhưng đã qua. Cô xếp nó vào một chiếc hộp, và tiếp tục sống. Cô gặp một người, yêu người ấy, và chuẩn bị cho một cuộc đời mới.
Mình nghĩ đây là điều mà cuốn sách làm hay nhất, và cũng là điều mà nhiều người hâm mộ bộ phim có thể không muốn nghe. Akari không phải người phụ bạc. Akari là người khỏe mạnh. Takaki, với tất cả sự lãng mạn của mình, là người bị kẹt lại. Và câu chuyện, hóa ra, không phải về một tình yêu bị chia cắt bởi số phận. Mà là về hai cách khác nhau để mang theo một kỷ niệm: một người để nó trở thành một phần của mình, một người để nó trở thành toàn bộ con người mình.
Đọc đến đây, mình nghĩ ngay đến Rừng Na Uy, nơi Midori và Naoko cũng là hai cách đối diện với quá khứ. Một người chọn sống tiếp. Một người không thể. Và trong cả hai câu chuyện, người đàn ông đứng giữa phải học, rất chậm, rằng sống tiếp không có nghĩa là phản bội người đã qua.
Đoàn tàu đi qua
Rồi đến cái kết. Đường ray. Hai người đi qua nhau. Cả hai quay lại. Đoàn tàu chạy ngang. Và khi nó đi qua, Akari đã không còn ở đó.
Rất nhiều người đọc cái kết ấy như một bi kịch. Takaki chờ, Akari đã đi, họ mãi mãi lỡ nhau.
Nhưng có một chi tiết nhỏ ở những giây cuối của bộ phim: Takaki đứng đó một lúc, rồi mỉm cười, và quay đi.
One More Side, vì đã đưa ta đi cùng Takaki suốt những năm tháng trưởng thành, làm nụ cười ấy có ý nghĩa hơn rất nhiều. Đó không phải nụ cười cay đắng. Mình đọc nó như nụ cười của một người cuối cùng đã hiểu ra điều mà Akari đã hiểu từ lâu: rằng người kia đã sống tiếp, và điều đó là tốt. Rằng mình cũng có thể. Lần đầu tiên sau mười mấy năm, Takaki không đứng chờ trên sân ga nữa. Cậu bước đi.
Mình nghĩ đó là lý do mình chấm cuốn sách ngang với bộ phim. Bộ phim cho mình một cái kết buồn. Cuốn sách, mà không cần thay đổi một khung hình nào của cái kết ấy, cho mình thấy nó cũng có thể là một sự giải thoát.
Kanoh Arata
Mình muốn nói vài lời về người viết, vì Kanoh Arata là một cái tên mà nhiều người đọc không để ý.
Kanoh là một trong những người viết đã nhiều lần tiếp nối các bộ phim của Shinkai bằng văn xuôi. Ông viết One More Side cho 5 Centimet. Ông viết Bên Kia Mây Trời Là Nơi Hẹn Ước từ bộ phim đầu tay của Shinkai. Ông viết Your Name. Another Side: Earthbound, kể những câu chuyện bên lề của Your Name. Có thể nói ông là “giọng nói thứ hai” của thế giới Shinkai.
Và mình nghĩ điều đó giải thích vì sao One More Side hay đến vậy. Shinkai, khi viết tiểu thuyết từ phim của chính mình, có xu hướng viết như đang vẽ: những đoạn mô tả ánh sáng, mưa, tuyết dài và đẹp. Kanoh thì viết như một nhà văn: ông quan tâm đến bên trong nhân vật nhiều hơn khung cảnh. Ông không bị ràng buộc bởi những hình ảnh mà Shinkai đã vẽ. Ông có thể đi vào những góc mà bộ phim không bao giờ chiếu đến.
Cũng phải nói cho công bằng: không phải ai cũng thích. Một số độc giả thấy Akari trong sách có quá nhiều suy nghĩ tiêu cực. Một số thấy cuốn sách không sửa được những khuyết điểm của bộ phim, chỉ kéo dài chúng. Một review khác chỉ ra rằng cuốn sách gần như không kể gì thêm về Kanae, cô bạn ở Tanegashima của chương hai.
Lời kết
Mười điểm. 5 Centimet Trên Giây – One More Side là một cuốn sách cho những người đã xem bộ phim, và không bao giờ thoát được khỏi nó. Nó không thay thế bộ phim. Nó đứng cạnh bộ phim, như một người bạn đã cùng xem, và bây giờ ngồi lại kể cho ta nghe những gì cậu ấy nghĩ.
Năm centimet mỗi giây. Vận tốc của những cánh hoa anh đào rơi. Bộ phim cho ta thấy chúng rơi. Cuốn sách cho ta biết, trong suốt quãng đường rơi ấy, từng cánh hoa đã nghĩ gì.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
Mình chưa tìm được bài phân tích tiếng Việt nào riêng về One More Side, nên phần nguồn chủ yếu là tiếng Anh. Nếu bạn biết một bài hay, hãy gợi ý cho mình.
Tiếng Anh
- 5 Centimeters per Second: One More Side Review — Anime UK News
- HachiSnax Reviews: 5 Centimeters Per Second: One More Side — HachiSnax
- 5 Centimeters per Second: one more side — Manga Bookshelf
- (Review) 5 Centimeters per Second: one more side — Fake Mori Summer
- 5 Centimeters per Second — Wikipedia