Về danh sách bài viết
Post 18/11/2026 11 phút đọc

5 Centimet Trên Giây (Tiểu Thuyết) | 秒速5センチメートル | Ba Cách Đo Khoảng Cách

Phân tích sách — Makoto Shinkai, 2007, IPM

Bìa 5 Centimet Trên Giây 5 Centimet Trên Giây (秒速5センチメートル, 2007) — Makoto Shinkai tự viết từ bộ phim cùng tên. Bản tiếng Việt do IPM phát hành.

Bài viết có tiết lộ nội dung cả ba chương.

Cuốn tiểu thuyết đầu tiên

5 Centimet Trên Giây là cuốn tiểu thuyết đầu tiên Makoto Shinkai viết. Năm 2007, ngay sau khi bộ phim ra mắt, ông ngồi xuống và kể lại câu chuyện bằng chữ.

Mình đã có một bài về bộ phim, và một bài về One More Side, cuốn sách mà Kanoh Arata viết sau đó vài năm. Bài này là về cuốn ở giữa: phiên bản mà chính người tạo ra câu chuyện tự kể lại. Mình chấm bộ phim mười điểm, One More Side mười điểm, và cuốn này chín điểm. Không phải vì nó kém. Mà vì nó là cuốn gần với bộ phim nhất, và vì thế, cũng chịu nhiều nhất những giới hạn của bộ phim.

Nhưng có một điều mà cuốn sách này làm được, và mình muốn viết về nó: nó cho thấy rõ hơn bất kỳ phiên bản nào rằng 5 Centimet Trên Giây là một câu chuyện về khoảng cách. Và mỗi chương đo khoảng cách ấy bằng một cách khác nhau.

Chương một: Đo bằng thời gian

Chương đầu tiên, Hoa Anh Đào. Takaki và Akari, hai đứa trẻ chuyển trường, trở thành bạn thân ở Tokyo. Rồi Akari chuyển đi Tochigi. Họ viết thư cho nhau. Và một ngày mùa đông, Takaki, mười ba tuổi, đi tàu hàng giờ đồng hồ để gặp cô.

Tuyết rơi. Đoàn tàu dừng lại giữa đường, hết lần này đến lần khác. Mỗi lần dừng là một khoảng chờ đợi không biết bao lâu. Takaki ngồi trên tàu, nhìn đồng hồ, nhìn tuyết, nghĩ về Akari đang chờ ở ga. Và lá thư mà cậu định đưa cho cô bị gió cuốn đi mất.

Trong chương này, khoảng cách giữa hai người được đo bằng thời gian. Từng phút trôi qua, từng giờ tàu trễ. Cuốn sách kéo dài những khoảng chờ ấy hơn bộ phim, cho ta ở trong đầu Takaki suốt những giờ ngồi trên tàu: sự lo lắng, sự bất lực, những suy nghĩ cứ quẩn quanh. Một khoảng cách mà một đứa trẻ mười ba tuổi không thể làm gì để rút ngắn, chỉ có thể chờ.

Và khi Takaki đến nơi, rất muộn, Akari vẫn đợi. Họ ngồi bên bếp lò trong phòng chờ của nhà ga nhỏ, ăn hộp cơm cô làm. Rồi họ đi bộ dưới tuyết, đến một cây anh đào trụi lá. Và hôn nhau.

Chương hai: Đo bằng không gian

Chương hai, Phi Hành Gia. Takaki, giờ là học sinh trung học, sống ở đảo Tanegashima, nơi có trung tâm phóng tên lửa. Và chương này được kể qua mắt Kanae, một cô bạn cùng lớp thích Takaki, nhưng không dám nói ra.

Kanae thấy Takaki luôn nhìn ra xa. Luôn nhắn tin cho một ai đó mà không bao giờ gửi. Như thể cậu đang sống ở một nơi khác, không phải ở đây, không phải bên cạnh cô.

Trong chương này, khoảng cách được đo bằng không gian. Những tên lửa ở Tanegashima, được phóng lên vũ trụ, đi những quãng đường không thể tưởng tượng, để tìm kiếm điều gì đó ở rất xa. Takaki cũng như vậy. Cậu đang ở trên đảo, nhưng tâm trí cậu ở một nơi rất xa, với một người không còn ở đó.

Và Kanae nhận ra rằng mình không bao giờ có thể với tới cậu. Không phải vì cậu xa. Mà vì cậu đang nhìn về một hướng khác.

Mình nghĩ đây là chương mà cuốn sách thể hiện tốt nhất. Giọng của Kanae trong sách rõ ràng hơn, đầy đặn hơn so với bộ phim. Ta hiểu cô không chỉ là một cô gái thầm thương. Cô là một người đang đối mặt với nỗi buồn đầu tiên trong đời: yêu một người mà người ấy không thể yêu lại mình, không phải vì mình không đủ tốt, mà vì trái tim họ đã thuộc về một nơi khác.

Chương ba: Đo bằng tốc độ

Chương ba, 5 Centimet Trên Giây. Takaki trưởng thành, sống ở Tokyo, làm lập trình viên. Công việc bận rộn. Một người bạn gái. Một cuộc sống bình thường. Và một sự trống rỗng mà cậu không thể gọi tên.

Có một chi tiết ở chương này mà mình nghĩ ai từng xem phim cũng nhớ. Người bạn gái của Takaki chia tay cậu, nói rằng họ có lẽ đã nhắn cho nhau cả nghìn tin, nhưng trái tim họ chỉ gần nhau thêm được chừng một centimet.

Trong chương này, khoảng cách được đo bằng tốc độ. Năm centimet mỗi giây, vận tốc của cánh hoa anh đào rơi. Một centimet sau một nghìn tin nhắn. Những con số nhỏ bé đến đau lòng. Takaki đang di chuyển, đang sống, nhưng với một tốc độ quá chậm để đến được bất cứ đâu.

Cuốn sách kể chương này dài hơn bộ phim nhiều. Bộ phim gói nó vào vài phút, với một bài hát. Cuốn sách cho ta thấy những năm tháng của Takaki: sự kiệt sức trong công việc, những mối quan hệ không đến đâu, cảm giác rằng mình đã đánh mất một điều gì đó mà không biết là gì. Và nó cho ta thấy cả Akari, giờ sắp kết hôn, tìm lại một lá thư cũ mà cô chưa bao giờ gửi.

Những con số

Mình để ý rằng 5 Centimet Trên Giây, cả phim lẫn sách, đầy những con số. Và gần như tất cả đều là con số về tốc độ.

Năm centimet mỗi giây: tốc độ cánh hoa anh đào rơi, điều mà Akari kể cho Takaki nghe năm mười hai tuổi. Năm kilomet mỗi giờ: tốc độ mà chiếc xe chở tên lửa ở Tanegashima bò trên đường đến bệ phóng, chậm đến mức Kanae có thể đi bộ song song với nó. Và rồi chính tên lửa, phóng lên với tốc độ đủ để thoát khỏi lực hút của Trái Đất. Một centimet sau một nghìn tin nhắn.

Mình nghĩ Shinkai dùng những con số này như một cách đo cảm xúc. Mỗi nhân vật di chuyển với một tốc độ khác nhau. Akari, như cánh hoa, rơi nhẹ nhàng, chậm rãi, nhưng cuối cùng chạm đất và nằm yên. Kanae, như chiếc xe chở tên lửa, đi rất chậm bên cạnh một thứ sẽ bay đi rất xa. Và Takaki, như chính tên lửa, muốn thoát ra, muốn đi đến một nơi rất xa, mà không biết nơi ấy là đâu.

Trong sách, những con số ấy được nhắc lại nhiều hơn phim, và mình nghĩ đó là một trong những điều Shinkai làm có chủ đích nhất khi viết. Bộ phim có thể cho ta thấy tốc độ. Cuốn sách phải đặt tên cho nó.

Kanae và chiếc tên lửa

Mình muốn quay lại với chương hai, vì mình nghĩ đó là chương hay nhất của cuốn sách, và là chương mà việc chuyển thành chữ làm được nhiều nhất.

Có một cảnh mà Kanae quyết định sẽ nói ra tình cảm của mình với Takaki. Cô đã chờ rất lâu. Cô đã tập lướt sóng suốt nhiều tháng mà không đứng được trên ván, và cuối cùng hôm ấy cô đứng được. Cô coi đó là một dấu hiệu. Hôm nay cô sẽ nói.

Và rồi, trên đường về, tên lửa được phóng lên. Một vệt sáng xé ngang bầu trời đêm, đi lên mãi, lên mãi, cho đến khi biến mất. Takaki nhìn nó. Kanae nhìn Takaki nhìn nó. Và cô hiểu.

Cô không nói. Cô khóc, và không nói.

Trong phim, cảnh này đẹp đến nghẹt thở: một vệt khói trắng chia đôi bầu trời tím, nhạc nền dâng lên. Trong sách, nó đau hơn. Vì ta ở trong đầu Kanae, ta biết chính xác những gì cô đã chuẩn bị để nói, những gì cô hy vọng, và khoảnh khắc mà cô quyết định để tất cả lại. Không phải vì Takaki từ chối cô. Cậu thậm chí không biết. Mà vì cô nhìn thấy, trong cách cậu ngước nhìn chiếc tên lửa, rằng cậu đang ở một nơi mà cô không thể đến.

Mình nghĩ Kanae là nhân vật trưởng thành nhất trong cả câu chuyện. Cô là người duy nhất hiểu được điều mình không thể có, và chọn buông tay ngay lúc ấy, thay vì để nó kéo dài nhiều năm như Takaki.

Một bài hát

Chương ba của bộ phim gắn liền với một bài hát: One More Time, One More Chance của Yamazaki Masayoshi. Bài hát ra đời từ năm 1997, mười năm trước bộ phim, nhưng Shinkai dùng nó cho cả đoạn cao trào cuối, khi những hình ảnh của Takaki và Akari ở tuổi trưởng thành lướt qua nhau.

Rất nhiều người nói rằng chương ba của phim thật ra là một video âm nhạc dài. Và mình nghĩ điều đó đúng. Shinkai kể gần như toàn bộ chương ba bằng hình ảnh và bài hát, không cần lời thoại.

Cuốn sách không có bài hát ấy. Và đó có lẽ là lý do vì sao chương ba trong sách dài hơn nhiều. Không có âm nhạc để gánh cảm xúc, Shinkai phải viết ra những gì bài hát đã nói thay ông: sự trống rỗng, sự mệt mỏi, cảm giác tìm kiếm một người ở mọi góc phố mà không bao giờ thấy. Theo mình, đây là phần mà sách và phim bổ sung cho nhau rõ nhất. Phim có bài hát. Sách có những năm tháng mà bài hát chỉ có thể gói trong năm phút.

Shinkai trước khi nổi tiếng

Mình nghĩ để hiểu 5 Centimet Trên Giây, cả phim lẫn sách, cần nhớ Shinkai là ai vào năm 2007.

Ông chưa phải đạo diễn của những bộ phim phòng vé. Năm 2002, ông làm Tiếng Gọi Từ Vì Sao Xa gần như một mình, trên một chiếc máy tính cá nhân. Năm 2004, Bên Kia Mây Trời Là Nơi Hẹn Ước là bộ phim dài đầu tiên của ông, với một ê-kíp nhỏ. Và 5 Centimet Trên Giây là bộ phim thứ ba, một bộ phim dài hơn một tiếng, chia làm ba chương, không có siêu nhiên, không có khoa học viễn tưởng, chỉ có những con người bình thường bị chia cắt.

Cuốn tiểu thuyết là lần đầu tiên Shinkai viết văn xuôi. Và mình nghĩ ta có thể cảm nhận được điều đó: một người quen làm việc một mình với hình ảnh, giờ phải học cách làm việc với chữ. Có những đoạn vụng. Có những đoạn quá dài. Nhưng cũng có một sự cẩn thận, một sự nghiêm túc, của người đang cố gắng làm một điều mới cho đúng.

Một cuốn sách bị chê

Không phải ai cũng thích cuốn sách này. Một độc giả trên Goodreads cho rằng dù có nhân vật xuyên suốt là Takaki, ba câu chuyện nhỏ vẫn rời rạc, và việc dùng nhiều ngôi kể trong một khoảng thời gian dài là hơi tham lam. Một bài review khác nhận xét rằng sách tuy rất ngắn nhưng lại khá khó để đọc nhanh.

Mình hiểu những lời chê ấy. Shinkai, khi viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên, viết như một đạo diễn. Những đoạn mô tả ánh sáng, tuyết, bầu trời, dài và tỉ mỉ, như thể ông đang cố gắng tái tạo từng khung hình bằng chữ. Có những lúc nó đẹp. Có những lúc nó chậm.

Nhưng mình nghĩ chính sự “chậm” ấy là điều phù hợp với câu chuyện. Một bài review tiếng Việt viết rằng chính sự chậm và nỗi buồn phảng phất trong từng câu chữ làm câu chuyện trở nên đời thường và gần gũi hơn. Mình đồng ý. 5 Centimet Trên Giây là câu chuyện về một người sống quá chậm so với cuộc đời. Một cuốn sách kể nhanh về nó sẽ là một sự phản bội.

Ba phiên bản

Giờ mình đã đọc cả ba phiên bản: bộ phim, cuốn sách của Shinkai, và One More Side của Kanoh Arata. Và mình nghĩ mỗi phiên bản có một vai trò.

Bộ phim là phiên bản của khoảng trống. Nó không giải thích. Nó để ta tự lấp đầy.

Cuốn sách của Shinkai là phiên bản của người tạo ra. Nó cho ta thấy những gì Shinkai nghĩ khi làm bộ phim, những suy nghĩ của nhân vật mà ông không thể đưa lên màn ảnh.

One More Side là phiên bản của người đọc. Kanoh Arata, như một người đã xem bộ phim và không thoát được khỏi nó, viết những gì mà ông, và có lẽ cả chúng ta, đã tưởng tượng.

Ba cách kể. Ba cách đo khoảng cách giữa hai người. Và cả ba đều đi đến cùng một sân ga, cùng một đường ray, cùng một đoàn tàu chạy ngang.

Lời kết

Chín điểm. 5 Centimet Trên Giây không phải cuốn tiểu thuyết hay nhất của Shinkai. Văn của ông sau này, ở Khu Vườn Ngôn Từ, ở Your Name., sẽ chín chắn hơn nhiều. Nhưng nó là cuốn đầu tiên. Và nó có một sự chân thành mà chỉ cuốn sách đầu tiên mới có: một đạo diễn trẻ, vừa làm xong một bộ phim về những người không thể đến được với nhau, ngồi xuống và kể lại nó một lần nữa, vì một lần dường như chưa đủ.

Thời gian. Không gian. Tốc độ. Ba cách đo khoảng cách. Và ở cuối cả ba, một điều mà không thước đo nào đo được: một người đã ở lại năm mười ba tuổi, trên một sân ga nhỏ phủ tuyết, và không bao giờ hoàn toàn rời đi.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Tiếng Anh