Another S/0 | Another エピソードS / Another 0 | Con Ma Đi Tìm Xác Mình
Phân tích sách — Ayatsuji Yukito, 2013, IPM
Another S/0 — Ayatsuji Yukito (tiểu thuyết Episode S, 2013) và Kiyohara Hiro (manga Another 0). Bản tiếng Việt do IPM phát hành, in gộp cả hai phần.
Bài viết tiết lộ kết của
Another bản gốc, và một phần nội dung của S/0. Phần twist của Episode S được giữ kín.
Trước và sau
Another là một trong những cuốn sách mà mình chấm mười điểm. Và Another S/0 là thứ mà mọi người đọc xong Another đều muốn cầm lên: thêm một chút nữa, ở lại thêm một chút nữa trong thị trấn Yomiyama, trong lớp 3-3 của trường Bắc Yomi.
Bản tiếng Việt của IPM gộp hai phần. Episode S là một tiểu thuyết ngắn, kể chuyện xảy ra cùng năm với Another. Another 0 là một tập manga, kể chuyện xảy ra ngay trước khi Sakakibara Koichi đến Yomiyama. Theo IPM, Another 0 ở Nhật không được xuất bản riêng mà đi kèm đĩa anime, và việc in gộp là để độc giả có cái nhìn trọn vẹn về ba thời điểm trước, trong và sau của tấn bi kịch.
Mình chấm cuốn sách tám điểm. Thấp hơn Another hai điểm. Bài này là về hai điểm ấy, và về những gì vẫn còn lại.
Mei kể chuyện
Episode S bắt đầu bằng một khung truyện. Sau khi mọi chuyện ở lớp 3-3 đã kết thúc, sau khi “người thừa” đã được trả về với cái chết, Misaki Mei kể cho Koichi nghe một câu chuyện. Chuyện xảy ra với cô trong kỳ nghỉ hè năm ấy.
Gia đình Mei có một căn biệt thự bên bờ biển, khá xa Yomiyama. Và ở đó, cô gặp một người. Hay đúng hơn, một hồn ma.
Mình nghĩ khung truyện này là một lựa chọn rất đẹp. Ở Another, ta luôn nhìn Mei qua mắt Koichi: cô gái bí ẩn với miếng che mắt, người mà cả lớp giả vờ không nhìn thấy. Ta không bao giờ biết cô nghĩ gì. Episode S cho Mei một giọng nói. Không phải nhiều. Nhưng đủ để ta thấy cô ngồi kể chuyện cho một người, như một người bạn.
Sakaki Teruya
Hồn ma tên là Sakaki Teruya. Một thanh niên ngoài hai mươi, từng là học sinh lớp 3-3 của Bắc Yomi trong một năm mà “hiện tượng” xảy ra. Như IPM mô tả, anh là một tiền bối đã bỏ chạy khỏi Yomiyama để trốn tránh tai ương, nhưng cuối cùng vẫn không thoát được.
Mei đến tìm anh vì muốn hỏi về “hiện tượng”. Nhưng khi cô đến, anh đã chết.
Và câu chuyện được kể qua chính Teruya. Một hồn ma không nhớ rõ mình đã chết thế nào. Ký ức của anh vỡ vụn. Chị gái anh và chồng chị nói với mọi người rằng anh đang đi du lịch. Và anh lang thang trong ngôi nhà của mình, đi tìm một thứ duy nhất: xác của chính mình.
Mei, với con mắt búp bê có thể nhìn thấy những thứ không nên nhìn thấy, là người duy nhất thấy anh. Và cô đồng ý giúp anh tìm.
Một con ma kể chuyện
Mình nghĩ ý tưởng trung tâm của Episode S rất hay, và rất đúng với Ayatsuji.
Another là câu chuyện về một người chết không biết mình đã chết. “Người thừa” của lớp 3-3 sống như một học sinh bình thường, với những ký ức giả, và không bao giờ nghi ngờ. Episode S đảo ngược điều đó: một người chết biết mình đã chết, nhưng không biết mình chết như thế nào, và không biết xác mình ở đâu.
Và vì người kể là một hồn ma với ký ức vỡ vụn, ta không thể tin hoàn toàn vào bất cứ điều gì anh kể. Đây là thủ pháp người kể chuyện không đáng tin, thứ mà Ayatsuji, một trong những tên tuổi lớn của trinh thám shin honkaku Nhật Bản, rất quen thuộc.
Mình sẽ không kể twist. Chỉ nói rằng nó nằm ở chính Teruya.
Con mắt búp bê
Để hiểu Episode S, mình nghĩ phải quay lại một chi tiết của Another: con mắt trái của Mei.
Mei đeo một miếng che mắt. Bên dưới là một con mắt giả, màu xanh, do mẹ cô, một nghệ nhân làm búp bê, làm ra. Và con mắt ấy nhìn thấy được một thứ mà mắt thường không thấy: màu của cái chết. Ở Another, đó là cách Mei nhận ra ai là “người thừa” của lớp 3-3.
Ở Episode S, con mắt ấy là lý do câu chuyện có thể xảy ra. Mei là người duy nhất nhìn thấy Teruya. Với mọi người khác, anh đang đi du lịch ở đâu đó. Với Mei, anh đứng ngay trước mặt cô, lạc lối trong chính ngôi nhà của mình.
Mình nghĩ Ayatsuji đã làm một điều rất khéo khi đặt Mei vào vai trò này. Ở Another, Mei là người bị cả lớp coi như không tồn tại. Cô sống như một hồn ma giữa những người sống. Và ở Episode S, cô gặp một hồn ma thật, một người chết mà không ai nhìn thấy. Hai người cùng không được nhìn thấy, theo hai cách khác nhau. Và chính vì thế, họ có thể nhìn thấy nhau.
Mùa hè của Mei
Có một điều mà mình nghĩ nhiều người đọc Episode S bỏ qua: mùa hè năm ấy, Mei vừa mất một người.
Ở Another, ta biết rằng Fujioka Misaki, người mà Mei gọi là em họ, đã mất vào mùa xuân năm 1998, vì bệnh. Và ta biết rằng Misaki thật ra là em gái song sinh của Mei, được gia đình khác nuôi từ khi còn nhỏ. Mei mang tên của cô bé ấy trong họ của mình. Và cô đã mất người duy nhất trên đời giống mình nhất.
Vài tháng sau, Mei ngồi trong một căn biệt thự bên bờ biển, cùng một hồn ma đang đi tìm xác của chính mình.
Mình không nghĩ đây là sự tình cờ. Episode S không nói thẳng, nhưng mình đọc nó như một câu chuyện về Mei học cách sống với người chết. Cô giúp Teruya tìm xác mình, không phải vì tò mò, hay không chỉ vì tò mò. Mà có lẽ vì cô hiểu cảm giác của một người không được ai thương tiếc đàng hoàng. Teruya chết, và gia đình anh nói với mọi người rằng anh đi du lịch. Không có đám tang. Không có ai khóc. Một cái chết bị giấu đi.
Và khi Mei kể lại câu chuyện này cho Koichi, sau khi mọi chuyện ở lớp 3-3 đã kết thúc, mình nghĩ cô không chỉ đang kể một chuyện ma. Cô đang kể về cách mình đã đi qua mùa hè năm ấy.
Những người sống giấu người chết
Another là câu chuyện về những người sống cố gắng quên một người chết: cả lớp giả vờ rằng một học sinh đã chết vẫn còn sống, và hậu quả là “hiện tượng” kéo dài suốt hai mươi mấy năm.
Episode S lật ngược điều đó. Ở đây, người sống không quên người chết. Họ giấu người chết. Chị gái của Teruya và chồng chị biết anh đã chết. Họ chọn không nói với ai. Mình sẽ không kể lý do, vì đó là một phần của bí ẩn. Nhưng mình nghĩ ý tưởng ấy rất đúng với cả thế giới của Another: ở Yomiyama, cái chết không bao giờ được đối xử như một cái chết bình thường. Nó luôn bị che giấu, bị chối bỏ, bị biến thành một điều không ai được nhắc đến.
Và một hồn ma, trong thế giới như vậy, không thể yên nghỉ. Không phải vì có lời nguyền. Mà vì không ai thừa nhận rằng anh đã chết.
Ayatsuji và trò chơi với người đọc
Ayatsuji Yukito không phải một nhà văn kinh dị đơn thuần. Ông là một trong những người mở đầu làn sóng shin honkaku, “bản cách mới”, của trinh thám Nhật Bản cuối thập niên 1980, với Thập Giác Quán (Jukkakukan no Satsujin) năm 1987. Đó là dòng trinh thám chơi một trò chơi công bằng với người đọc: mọi manh mối đều được đưa ra, và người đọc có thể tự giải nếu đủ tinh ý.
Và một trong những vũ khí ưa thích của Ayatsuji là thủ pháp tự sự: không giấu manh mối trong vụ án, mà giấu nó trong chính cách câu chuyện được kể. Người đọc không bị lừa bởi kẻ sát nhân. Họ bị lừa bởi những giả định của chính mình về người kể.
Episode S là một bài tập nhỏ trong thủ pháp ấy. Một người kể chuyện đã chết. Ký ức vỡ vụn. Những điều anh tin về chính mình có thể đúng, có thể sai. Và khi đọc, ta mặc nhiên tin vào những điều cơ bản nhất mà anh kể, cho đến khi cuốn sách lật lại.
Mình hiểu vì sao The Phantom Policeman thấy thủ pháp ấy rẻ. Khi người kể là một hồn ma mất trí nhớ, việc anh ta “không đáng tin” gần như là điều được báo trước, nên cú lật mất đi phần nào sức nặng. Nhưng mình nghĩ với người đã quen Ayatsuji, Episode S đọc như một trò chơi nhỏ mà tác giả bày ra cho những ai muốn quay lại Yomiyama: không đặt cược lớn, nhưng vẫn là trò chơi quen thuộc của ông.
Không khí
Có một điều mà mình nghĩ cả những người chê Episode S cũng phải thừa nhận: không khí của nó.
Another là mùa xuân và mùa hè ở một thị trấn núi, trong một ngôi trường cũ, với những hành lang tối và một tòa nhà bỏ hoang. Episode S là mùa hè bên bờ biển. Một ngôi nhà lớn, vắng người. Tiếng sóng. Một hồn ma đi lại trong những căn phòng mà anh từng sống, chạm vào những đồ vật mà anh không còn cầm lên được.
Đó là một kiểu kinh dị khác. Không phải nỗi sợ ai sẽ chết tiếp theo, mà là nỗi buồn của một người đã chết, không ai biết, không ai tìm. Mình nghĩ đó là lý do cuốn sách, dù yếu hơn Another về bí ẩn, vẫn ở lại trong đầu mình sau khi đọc xong. Không phải vì cú lật. Mà vì hình ảnh một người đàn ông đi lang thang trong chính ngôi nhà của mình, đi tìm chính mình.
Lời chê
Và đây là lý do mình chấm tám, không phải mười.
Một bài review tiếng Anh trên The Phantom Policeman gọi cuốn sách là phần lớn gây thất vọng. Người viết chê văn xuôi lặp đi lặp lại, chê việc dùng người kể không đáng tin là một thủ đoạn rẻ, và cho rằng những bí mật về cái chết của Teruya và động cơ của người chị khá dễ đoán. Phần giải thích ở cuối, do Koichi đưa ra trong khoảng hai mươi trang, cũng bị coi là gượng ép.
Mình không khắt khe đến vậy, nhưng mình hiểu. Episode S thiếu thứ đã làm nên Another: sự sợ hãi tập thể. Ở Another, cả lớp sống trong nỗi sợ, mỗi tháng một người chết, và không ai biết ai là kẻ thừa. Áp lực ấy dồn nén từng trang. Episode S là một câu chuyện nhỏ, một ngôi nhà, một hồn ma, một cô gái. Nó yên tĩnh hơn, buồn hơn, nhưng cũng ít căng thẳng hơn nhiều.
AnimeGeek nhìn nhận tích cực hơn, gọi nó là một cuốn trinh thám ổn. Mình nghĩ đó là cách đọc đúng. Không phải một kiệt tác. Một câu chuyện ma đẹp, buồn, với một bí ẩn vừa phải.
Another 0
Và rồi có phần manga.
Another 0 kể về Reiko, dì của Koichi. Ngay trước khi Koichi chuyển đến sống cùng gia đình bà ngoại ở Yomiyama, Reiko đứng trước bàn thờ của người chị đã mất, mẹ của Koichi. Và ta được thấy, qua hồi tưởng, năm mà chính Reiko học lớp 3-3.
Ai đã đọc Another đều biết Reiko là ai. Và vì thế, mỗi khung tranh trong Another 0 đều nặng trĩu. IPM mô tả rất đúng: một góc nhìn mà sau này ta mới nhận ra là rất đáng thương. The Phantom Policeman, dù chê phần tiểu thuyết, lại khen Another 0 là một câu chuyện ngắn nhưng giàu cảm xúc, dù chỉ thật sự có sức nặng với người đã đọc Another.
Mình đồng ý. Với mình, Another 0 là phần hay nhất của cuốn sách. Ngắn, gần như không có gì xảy ra, nhưng đau lòng theo cách mà Episode S không đạt được.
Ba thời điểm
Mình nghĩ cách tốt nhất để đọc Another S/0 không phải như một cuốn sách độc lập, mà như một phần mở rộng.
Another 0 là trước: một người phụ nữ đứng trước bàn thờ, không biết rằng mình là ai. Another là trong: một lớp học sống trong sợ hãi, và một người thừa phải được trả về với cái chết. Episode S là sau: một cô gái kể lại câu chuyện về một hồn ma đi tìm xác mình, như một cách để nói về những gì cô đã trải qua.
Ba câu chuyện. Ba người chết. Và một điều chung: tất cả họ đều không muốn rời đi.
Lời kết
Tám điểm. Another S/0 không phải Another. Nó nhỏ hơn, yên tĩnh hơn, và có những điểm yếu rõ ràng. Nhưng nó cho mình thêm thời gian với Mei, với Yomiyama, với cái thế giới lạnh lẽo mà Ayatsuji đã tạo ra.
Và nó cho mình Another 0: vài chục trang manga về một người phụ nữ đứng trước bàn thờ chị gái mình, vài ngày trước khi đứa cháu trai đến. Không biết rằng chính mình sẽ là lý do cả lớp học ấy phải sống trong sợ hãi.
Phần tiếp theo, Another 2001, mình vẫn chưa đọc. Nó đang nằm trên kệ.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- Another S/0 — IPM (giới thiệu sách)
Mình đã tìm nhưng chưa thấy bài phân tích tiếng Việt dài nào về Another S/0.
Tiếng Anh
- Review: Another Episode S/0 (Book and Manga) — The Phantom Policeman
- Another Episode S/0 is a decent mystery novel — AnimeGeek
- Another (novel) — Wikipedia