Frieren | 葬送のフリーレン Pháp Sư Tiễn Táng | Hiểu Một Con Người Sau Khi Họ Đã Đi
Phân tích — Keiichiro Saito, Madhouse, 2023
Frieren: Beyond Journey’s End (2023–2024) — đạo diễn Keiichiro Saito, Madhouse, dựa trên manga của Kanehito Yamada và Tsukasa Abe.
Bắt đầu ở chỗ những câu chuyện khác kết thúc
Gần như mọi câu chuyện fantasy đều kết thúc ở cùng một chỗ. Nhóm anh hùng đánh bại Ma Vương. Thế giới được cứu. Họ trở về, được chào đón như những người hùng. Màn hình tối đen. Hết.
Frieren bắt đầu ở đó.
Tập đầu tiên mở ra với nhóm anh hùng của Himmel vừa trở về sau mười năm phiêu lưu, sau khi đánh bại Ma Vương. Họ đứng trên một ngọn đồi, nhìn xuống kinh thành đang ăn mừng. Bốn người: Himmel, người anh hùng; Heiter, thầy tu thích rượu; Eisen, chiến binh người lùn; và Frieren, nữ pháp sư elf.
Họ chia tay. Frieren nói rằng mười năm ấy thật ngắn. Với một elf đã sống hơn một nghìn năm, mười năm chỉ là một cái chớp mắt.
Đêm ấy, họ cùng nhau xem một trận mưa sao băng, thứ chỉ xuất hiện mỗi năm mươi năm một lần. Frieren hứa sẽ đưa họ đến một chỗ đẹp hơn để xem lần sau.
Năm mươi năm sau, cô quay lại. Himmel đã già, hói đầu, chống gậy. Họ xem mưa sao băng cùng nhau lần cuối. Và không lâu sau, Himmel qua đời.
Một bài review tiếng Việt trên VOH đặt tiêu đề rất chính xác: “Motif tưởng cũ nhưng không cũ”. Bởi vì Frieren dùng tất cả những thứ quen thuộc nhất của thể loại fantasy, nhóm anh hùng, Ma Vương, ma pháp, hầm ngục, nhưng nhìn chúng từ một góc mà gần như không ai nhìn: từ sau khi mọi thứ đã kết thúc.
Giọt nước mắt ở đám tang
Ở đám tang của Himmel, Frieren đứng nhìn chiếc quan tài được hạ xuống. Mặt cô không biểu cảm, như mọi khi.
Rồi cô khóc.
Và cô không hiểu tại sao mình khóc. Cô chỉ biết rằng cô đã đi cùng người đàn ông này mười năm, và cô chưa bao giờ thật sự cố gắng hiểu anh. Cô biết gì về anh? Rằng anh thích được người ta ngưỡng mộ. Rằng anh hay chải tóc. Rằng anh làm những điều ngốc nghếch. Và bây giờ anh đã đi, và cô không bao giờ có thể biết thêm điều gì nữa.
Đó là động lực của cả bộ phim. Frieren lên đường, đi lại con đường cũ mà nhóm của Himmel đã đi năm mươi năm trước, về phía phương bắc, đến Aureole, nơi được đồn là linh hồn người chết yên nghỉ. Để gặp lại Himmel. Và trên đường đi, cố gắng hiểu con người.
Một bài review tiếng Việt khác trên Anime Go VN nhận xét rằng Frieren không tập trung vào việc xoa dịu nỗi sợ hãi về cái chết, mà khám phá sự già đi và di sản. Mình nghĩ đó là một cách đọc rất hay. Frieren không phải một bộ phim về cái chết. Nó là một bộ phim về những gì còn lại sau cái chết.
Thời gian của một elf
Ý tưởng trung tâm của Frieren là sự khác biệt về thời gian.
Frieren sống hơn một nghìn năm. Với cô, năm mươi năm như vài tuần. Cô có thể dành mười năm để nghiên cứu một câu thần chú nhỏ. Cô có thể ngủ quên đến trưa mà không thấy có vấn đề gì. Cô có thể nói “lát nữa” và có nghĩa là mười năm sau.
Còn những người xung quanh cô già đi. Heiter, người thầy tu từng uống rượu say khướt, giờ đã là một ông già sắp chết. Eisen, người lùn, vẫn còn khỏe nhưng đã bắt đầu chậm lại. Và những đứa trẻ cô gặp trên đường sẽ trở thành những ông bà già khi cô quay lại.
Bộ phim thể hiện điều này qua nhịp điệu của chính nó. Thời gian trong Frieren nhảy cóc. Một tập phim có thể trải qua nhiều năm. Một cảnh chuyển có thể là một thập kỷ. Và rất nhiều tập chỉ là đi đường, cắm trại, nấu ăn, gặp người lạ, nói những câu chuyện nhỏ. Không có gì to tát xảy ra.
Mình nghĩ cái chậm ấy là cố ý. Nó bắt ta cảm nhận thời gian theo cách Frieren cảm nhận: như một dòng chảy dài, trong đó những khoảnh khắc nhỏ dễ bị bỏ qua. Và nó bắt ta, như Frieren, học cách chú ý đến những khoảnh khắc ấy.
Zoltraak
Có một chi tiết trong Frieren mà mình nghĩ là cách thể hiện thời gian thông minh nhất của bộ phim.
Ở một arc sớm, Frieren đối mặt với Qual, một ma tộc mà nhóm của Himmel đã phong ấn tám mươi năm trước. Qual từng là nỗi khiếp sợ của loài người, vì hắn đã tạo ra một câu thần chú gọi là Zoltraak, thần chú giết người. Không có ma pháp phòng thủ nào chặn được nó. Hàng nghìn pháp sư đã chết vì nó.
Khi phong ấn bị phá, Qual tỉnh dậy, tung ra Zoltraak. Và nó bị chặn lại một cách dễ dàng, bằng thứ ma pháp phòng thủ mà giờ đây pháp sư nào cũng biết. Rồi Fern, đệ tử trẻ của Frieren, hạ gục hắn bằng chính Zoltraak.
Bởi vì trong tám mươi năm Qual bị phong ấn, loài người đã nghiên cứu Zoltraak. Phân tích nó. Tạo ra những phép phòng thủ chống lại nó. Và cuối cùng biến nó thành một câu thần chú tấn công phổ thông, thứ mà bất kỳ pháp sư nào cũng học. Thần chú giết người khủng khiếp nhất của Qual giờ chỉ còn là “ma pháp tấn công thông thường”.
Đó là sức mạnh của loài người, thứ mà Frieren dần nhận ra. Mỗi con người sống ngắn ngủi. Nhưng họ học hỏi lẫn nhau, truyền lại cho nhau, tích lũy qua từng thế hệ. Một con elf sống một nghìn năm. Còn loài người, tính chung, thì không bao giờ chết.
Himmel ở khắp nơi
Và có Himmel.
Himmel chết ở tập đầu. Nhưng anh có mặt ở gần như mọi tập sau đó. Qua những hồi ức của Frieren, mỗi khi cô gặp một tình huống tương tự những gì nhóm cũ đã gặp. Qua những bức tượng của anh, được dựng ở mọi ngôi làng họ đã đi qua. Qua những người già vẫn còn nhớ anh. Và qua một câu nói mà Frieren lặp lại nhiều lần trong bộ phim: “Vì Himmel, người anh hùng, cũng sẽ làm như vậy.”
Frieren ban đầu nghĩ việc Himmel cho dựng tượng ở khắp nơi là vì anh tự phụ. Rồi cô biết lý do thật. Himmel biết rằng anh, Heiter, Eisen sẽ chết, còn Frieren sẽ sống rất lâu sau họ. Và anh muốn rằng trong tương lai, khi cô đi qua những ngôi làng ấy, cô sẽ không cô đơn.
Mình nghĩ đó là một trong những ý tưởng đẹp nhất của bộ phim. Himmel hiểu Frieren tốt hơn Frieren hiểu chính mình. Anh biết cô sẽ khóc ở đám tang anh, dù cô không biết. Anh biết cô sẽ quay lại. Anh đã để lại cho cô những dấu vết, như những mẩu bánh mì trên đường, để cô đi theo.
Chiếc nhẫn
Có một cảnh mà mình nghĩ là cảnh lãng mạn nhất của Frieren, và nó gần như không có lời.
Trong một hồi ức, ở một khu chợ, Himmel muốn mua cho Frieren một món quà. Cô chọn một chiếc nhẫn có hình hoa sen gương. Himmel nhìn chiếc nhẫn. Rồi anh quỳ xuống, cầm tay cô, và đeo nó vào ngón tay cô.
Trong ngôn ngữ các loài hoa của thế giới ấy, hoa sen gương mang nghĩa “tình yêu vĩnh cửu”. Frieren không biết. Himmel biết. Anh không nói gì. Chỉ cười.
Anh đã yêu cô suốt mười năm phiêu lưu, và suốt năm mươi năm sau đó. Và anh chưa bao giờ nói ra. Bởi vì anh biết cô sẽ không hiểu, chưa phải lúc này. Và bởi vì anh biết rằng anh sẽ chết, còn cô thì không. Anh không muốn để lại cho cô một gánh nặng. Chỉ một chiếc nhẫn, và một nụ cười.
Ma tộc biết nói
Một ý tưởng khác làm Frieren khác biệt là cách nó nhìn ma tộc.
Ma tộc trong Frieren trông giống con người. Chúng biết nói, biết gọi “mẹ ơi”, biết cầu xin tha mạng, biết nói về hòa bình. Nhưng Frieren giải thích rằng chúng chỉ dùng ngôn ngữ như một công cụ để lừa con người. Chúng không hiểu khái niệm gia đình, không biết hối hận, không có lòng trắc ẩn. Một con ma tộc gọi “mẹ” không phải vì nó nhớ mẹ, mà vì nó biết từ ấy khiến con người do dự.
Điều này đi ngược hẳn xu hướng “phản diện nào cũng có lý do” của anime hiện đại. Và nó có một ý nghĩa sâu hơn. Ma tộc trong Frieren là hình ảnh phản chiếu của chính Frieren: một sinh vật sống rất lâu, nói ngôn ngữ của con người, nhưng không thật sự hiểu con người. Sự khác biệt giữa Frieren và ma tộc là cô đang cố gắng hiểu.
Và khi Frieren đối mặt với Aura, một tướng ma tộc kiêu ngạo dùng chiếc cân phục tùng để bắt người khác phục tùng mình, cô chỉ nói một câu: “Aura, tự sát đi.” Câu nói ấy trở thành meme của cả mùa phim. Nhưng đằng sau nó là một điều đáng sợ: suốt hơn một nghìn năm, Frieren đã kìm nén ma lực của mình mọi lúc mọi nơi, để ma tộc luôn đánh giá thấp cô. Một kiểu kiên nhẫn mà chỉ một elf mới có.
Lời kết
Chín điểm. Frieren là bộ anime đã lật đổ Fullmetal Alchemist: Brotherhood khỏi vị trí số một trên MyAnimeList, sau hơn mười năm Brotherhood giữ ngôi đầu. Trong danh sách của mình, Brotherhood vẫn là mười điểm. Nhưng mình hiểu vì sao Frieren leo được lên đó.
Madhouse làm những trận chiến, khi có, đẹp đến kinh ngạc, đặc biệt ở arc thi tuyển pháp sư hạng nhất. Nhạc của Evan Call nghe như đang đi bộ qua một cánh đồng lúc chiều muộn. Nhưng mình nghĩ thứ thật sự làm nên Frieren là sự kiên nhẫn của nó. Nó không vội. Nó để ta ngồi với Frieren bên đống lửa, nhìn cô làm những câu thần chú vô dụng: thần chú làm sạch gỉ trên tượng, thần chú làm hoa nở cả một cánh đồng.
Và nó nhắc mình một điều mà mình nghĩ ai cũng biết nhưng ít ai làm: những người bên cạnh ta sẽ không ở đó mãi. Nếu muốn hiểu họ, thì hiểu từ bây giờ. Đừng đợi đến khi đứng trước một chiếc quan tài, và khóc mà không biết tại sao.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- Review anime “Frieren: Pháp Sư Tiễn Táng”: Motif tưởng cũ nhưng không cũ — VOH
- Frieren — Pháp Sư Tiễn Táng — Anime Go VN
- Review Manga Frieren: Pháp Sư Tiễn Táng — Fahasa
Tiếng Anh