Grand Theft Auto V | Giấc Mơ Mỹ Qua Ba Gã Đàn Ông
Phân tích — Dan Houser, Rockstar North, 2013
Grand Theft Auto V (2013) — Rockstar North. Ned Luke trong vai Michael, Shawn Fonteno trong vai Franklin, Steven Ogg trong vai Trevor.
Bài viết tiết lộ phần lớn cốt truyện và các cái kết.
Sáu tỷ đô la
Tháng 4 năm 2018, MarketWatch đăng một con số làm cả ngành giải trí giật mình: Grand Theft Auto V đã bán hơn 90 triệu bản và thu về khoảng 6 tỷ đô la, trở thành sản phẩm giải trí có lợi nhuận cao nhất lịch sử.
Để so sánh, họ đưa ra hai cái tên: Cuốn theo chiều gió (1939) và Star Wars (1977), mỗi phim ước tính thu khoảng 4 tỷ đô sau khi điều chỉnh lạm phát. Một trò chơi đã vượt qua cả hai. Cũng phải nói cho công bằng: GamesIndustry.biz chỉ ra rằng không rõ con số 6 tỷ có tính cả tiền người chơi mua đồ trong GTA Online hay không. Nhưng dù tính kiểu gì, GTA V cũng là sản phẩm giải trí chạm mốc 1 tỷ đô doanh thu nhanh nhất trong lịch sử, chỉ vài ngày sau khi ra mắt.
Và có một sự trớ trêu mà mình thấy rất buồn cười: sản phẩm giải trí kiếm nhiều tiền nhất lịch sử là một tác phẩm châm biếm việc kiếm tiền.
Los Santos
GTA V lấy bối cảnh Los Santos, bản sao châm biếm của Los Angeles. Và mọi thứ ở Los Santos đều có giá.
Một mạng xã hội tên Lifeinvader thu thập mọi dữ liệu cá nhân của người dùng, với một CEO trẻ tuổi phát biểu về việc “kết nối thế giới”. Một giáo phái tên Epsilon bán sự giác ngộ cho những người giàu có, với giá ngày càng cao. Những ngôi sao truyền hình thực tế không có tài năng gì ngoài việc nổi tiếng. Những tập đoàn công nghệ, những ông trùm bất động sản, những cơ quan chính phủ như FIB, bản nhại của FBI, tham nhũng từ trên xuống dưới.
Và radio trong game, với những talk show điên rồ và những quảng cáo giả, là một bản tóm tắt tất cả những gì điên rồ nhất của văn hóa Mỹ. Nhiều người chơi thừa nhận họ từng lái xe vòng quanh Los Santos không mục đích, chỉ để nghe hết một chương trình radio.
Một bài viết tiếng Việt trên Tinh Tế, nhân dịp GTA V tròn mười tuổi, nhận xét rằng cốt truyện của game thường được coi là một màn lột tả trần trụi và sâu cay mặt trái của “giấc mơ Mỹ”. Nhưng bài viết cũng đặt một câu hỏi đáng suy nghĩ: liệu GTA V có thật sự sâu sắc, hay chỉ ghép lại mọi lối mòn của điện ảnh Mỹ thành một? Mình nghĩ câu trả lời là cả hai.
Ba người
Lần đầu tiên trong series Grand Theft Auto, có ba nhân vật chính. Và bạn có thể chuyển qua lại giữa ba người bất cứ lúc nào. Mỗi lần chuyển, máy quay bay lên trời, lướt qua thành phố, rồi hạ xuống chỗ người kia đang ở, đang làm gì đó trong cuộc sống riêng của họ.
Ba người ấy là ba kiểu người theo đuổi giấc mơ Mỹ. Và mỗi người cho ta thấy một mặt của giấc mơ ấy.
Michael
Michael De Santa là một tên cướp ngân hàng đã giải nghệ. Nhiều năm trước, anh dàn xếp một vụ cướp thất bại, giả chết, và thỏa thuận với FIB để được sống một cuộc đời mới với một cái tên mới.
Giờ Michael có tất cả. Một biệt thự ở Rockford Hills, khu nhà giàu nhất Los Santos. Tiền. Một bể bơi. Một người vợ đẹp. Hai đứa con.
Và anh khốn khổ.
Vợ anh ngoại tình với huấn luyện viên tennis. Con trai anh, Jimmy, cả ngày chơi game, hút cần, đòi tiền. Con gái anh, Tracey, muốn trở thành ngôi sao truyền hình thực tế. Không ai trong gia đình tôn trọng anh. Michael đi gặp bác sĩ tâm lý, nằm trên ghế dài, than thở. Anh ngồi một mình trong phòng khách, uống whisky, xem những bộ phim cũ, hoài niệm về thời còn đi cướp.
Michael là giấc mơ Mỹ đã thành hiện thực. Và nó trống rỗng. Anh đã có mọi thứ mà người ta nói là sẽ làm anh hạnh phúc. Và anh chưa bao giờ bất hạnh hơn.
Một bài tổng hợp cốt truyện trên Game Cũ Hay nhắc đến giấc mơ làm phim của Michael, cho thấy anh không chỉ là một tên cướp. Mình nghĩ đó là chi tiết quan trọng. Michael yêu những bộ phim cũ, những bộ phim về những tên cướp hào hoa, những anh hùng cô độc. Anh muốn cuộc đời mình giống như phim. Và cuộc đời thật thì không bao giờ giống như phim.
Franklin
Franklin Clinton là một thanh niên da đen ở khu Nam Los Santos, khu nghèo, nơi những băng đảng đường phố tranh giành nhau từng góc phố. Franklin làm việc cho một tay buôn xe gian, đi đòi lại những chiếc xe mà người ta không trả nợ.
Franklin muốn nhiều hơn thế. Anh không muốn chết trẻ trong một cuộc thanh toán băng đảng như những người bạn của mình. Anh không muốn cả đời làm những việc vặt cho những kẻ trung gian. Anh muốn lên cao.
Bài viết trên Tinh Tế mô tả hoàn cảnh xuất thân của Franklin, một khu dân cư thu nhập thấp nơi anh có nguy cơ sa vào tội phạm. Và Game Cũ Hay nhận xét rằng Franklin là người nhìn về tương lai, trong khi Michael và Trevor bị ám ảnh bởi quá khứ. Mình nghĩ đó là cách đọc đúng. Franklin là giấc mơ Mỹ đang được theo đuổi. Và cách duy nhất anh có thể theo đuổi nó là qua tội ác.
Franklin gặp Michael khi anh đến đòi lại chiếc xe của con trai Michael. Và Michael, nhìn thấy trong Franklin một phiên bản trẻ hơn của chính mình, nhận anh làm học trò.
Trevor
Và có Trevor Philips.
Trevor là bạn cũ của Michael, đồng bọn trong những vụ cướp năm xưa. Anh tin rằng Michael đã chết trong vụ cướp thất bại nhiều năm trước. Và anh sống trong một chiếc xe moóc ở sa mạc Blaine County, buôn ma túy, giết người, không có quy tắc, không có giới hạn.
Trevor là một kẻ tâm thần. Bạo lực không kiểm soát. Anh có thể đang nói chuyện bình thường, rồi đột nhiên đập đầu ai đó vào tường. Anh có thể giết người vì một lý do vô lý, rồi khóc vì một lý do khác. Steven Ogg diễn Trevor với một năng lượng điên rồ đến mức không ai đoán được anh sẽ làm gì tiếp theo.
Nhưng Trevor cũng là người trung thành nhất trong ba người. Anh không bao giờ phản bội bạn bè. Anh nói thật, dù sự thật ấy đáng sợ đến đâu. Và khi anh phát hiện ra Michael vẫn còn sống, đã phản bội anh, đã sống một cuộc đời giàu sang trong khi anh nghĩ bạn mình đã chết, nỗi đau của anh là thật.
TechRadar gọi Trevor là một sự châm biếm khá hiệu quả đối với người chơi GTA trung bình. Mình nghĩ đó là một nhận xét rất sắc. Trevor là những gì người chơi làm trong GTA: giết người vô cớ, phá hủy mọi thứ, không quan tâm đến hậu quả. Rockstar chỉ đặt tất cả những hành vi ấy vào một nhân vật, và cho ta thấy nó trông như thế nào khi có một khuôn mặt.
Trevor là phần tối của giấc mơ Mỹ. Thứ mà xã hội muốn chôn vùi ngoài sa mạc, và giả vờ không tồn tại.
Những vụ cướp
Phần hay nhất của GTA V là những vụ cướp.
Mỗi vụ cướp là một nhiệm vụ lớn, được chuẩn bị kỹ lưỡng. Bạn chọn phương án: tấn công trực diện hay lén lút. Bạn chọn đồng bọn: một tay lái giỏi nhưng đắt, hay một tay lái rẻ nhưng có thể mắc lỗi. Bạn chuẩn bị xe, vũ khí, trang phục. Rồi bạn thực hiện, chuyển qua lại giữa Michael trong ngân hàng, Franklin lái xe, Trevor lái trực thăng.
Mình nghĩ những vụ cướp là nơi mà ba nhân vật thật sự hoạt động cùng nhau. Mỗi người có một vai trò. Và trong những khoảnh khắc ấy, họ không còn là ba người đàn ông khốn khổ theo ba cách khác nhau. Họ là một đội. Họ giỏi việc này. Và đó là lần duy nhất mà họ có vẻ hạnh phúc.
Cái kết
Ở cuối game, Franklin phải đưa ra một lựa chọn. Một người ra lệnh cho anh giết Trevor. Một người khác ra lệnh cho anh giết Michael. Hoặc anh có thể chọn con đường thứ ba: cứu cả hai, và cùng họ đối mặt với tất cả những kẻ thù.
Mình nghĩ lựa chọn ấy nói lên điều mà GTA V muốn nói về giấc mơ Mỹ. Franklin, người đang leo lên, phải quyết định: hy sinh những người đã giúp mình để leo cao hơn, hay giữ lại lòng trung thành và chấp nhận rủi ro. Hệ thống muốn anh phản bội. Và anh có thể từ chối.
Lời kết
Chín điểm. GTA V không có câu chuyện cảm động như Red Dead Redemption 2. Phần lớn nhân vật đáng ghét. Có những nhiệm vụ mà mình nghĩ đã đi quá xa, như một cảnh tra tấn mà người chơi phải tự tay thực hiện, gây tranh cãi lớn khi game ra mắt. Và sự châm biếm đôi khi rơi vào chính những gì nó châm biếm.
Nhưng không thế giới game nào sống động và hài hước như Los Santos. Và mình nghĩ GTA V là ví dụ hoàn hảo của một tác phẩm vừa chế giễu hệ thống, vừa là sản phẩm thành công nhất của chính hệ thống đó. Người chơi cười vào Los Santos, vào Lifeinvader, vào giáo phái Epsilon, vào những kẻ giàu có trống rỗng. Rồi mua thêm Shark Card trong GTA Online.
Có lẽ đó là trò đùa lớn nhất của Rockstar. Và có lẽ trò đùa ấy dành cho chúng ta.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- GTA V tròn 10 tuổi: “Nghệ thuật vị nhân sinh”, hay mọi lối mòn của điện ảnh Mỹ ghép lại làm một? — Tinh Tế
- Full cốt truyện GTA 5: Ba kẻ ngoài vòng pháp luật và cú đại náo Los Santos — Game Cũ Hay
Tiếng Anh
- GTA V is now the most profitable entertainment product of all time — TechSpot
- Grand Theft Auto V has made more money than any other entertainment product ever — Push Square
- 90 Million Sales. $6 Billion Revenue. Made in Scotland — Scottish Games Network
- GTA 5 characters: a breakdown of who’s who in Los Santos — TechRadar
- Grand Theft Auto V — Wikipedia