Về danh sách bài viết
Post 17/11/2026 8 phút đọc

Metaphor: ReFantazio | メタファー:リファンタジオ | Nỗi Sợ Và Trí Tưởng Tượng

Phân tích — Katsura Hashino, Shigenori Soejima, Shoji Meguro, Studio Zero, Atlus, 2024

Cover Metaphor: ReFantazio Metaphor: ReFantazio (2024) — Studio Zero, Atlus, đạo diễn Katsura Hashino.

Bài viết có tiết lộ tiền đề và một số chi tiết thế giới, nhưng không kể cái kết.

Tám năm cho một cuốn sách

Ngày 21 tháng 12 năm 2016, Atlus công bố một studio mới tên Studio Zero, do Katsura Hashino dẫn dắt. Hashino là người đứng sau Persona 3, 4 và 5, những trò chơi đã định nghĩa lại thể loại nhập vai Nhật Bản trong hai thập kỷ. Và họ hé lộ một dự án mới: một trò chơi nhập vai giả tưởng, với cái tên tạm Project Re:Fantasy.

Rồi gần như im lặng suốt nhiều năm. Đến tháng 6 năm 2023, game mới có tên chính thức: Metaphor: ReFantazio. Ngày 11 tháng 10 năm 2024, game ra mắt. Gần tám năm từ lúc công bố.

Và nó bán hơn một triệu bản ngay trong ngày đầu, trở thành game bán nhanh nhất lịch sử Atlus. Sau đó vượt hai triệu. Hashino nói doanh số trên PC còn vượt xa kỳ vọng.

Ê-kíp gần như là ê-kíp Persona. Hashino đạo diễn. Shigenori Soejima thiết kế nhân vật. Shoji Meguro viết nhạc. Nhưng thay vì một trường trung học ở Tokyo, lần này là một vương quốc giả tưởng. Và thay vì những Cung điện trong tâm trí con người, lần này là một cuộc bầu cử.

Một bài review tiếng Việt trên Gamehub đặt tiêu đề: “Sự kết hợp hoàn hảo từ những gì tinh túy nhất của Atlus”. Mình nghĩ đó là cách mô tả đúng. Metaphor lấy những gì Atlus làm giỏi nhất, từ Persona, từ Shin Megami Tensei, và đặt chúng vào một thế giới mới.

Euchronia

Vương quốc Euchronia là một thế giới giả tưởng, nhưng không phải kiểu giả tưởng quen thuộc với hiệp sĩ và rồng.

Euchronia có tám bộ tộc. Mỗi bộ tộc trông khác nhau: một số có tai dài, một số có sừng, một số có cánh, một số có thân hình nhỏ bé. Và giữa họ có những thứ bậc, những định kiến. Bộ tộc đông nhất cai trị. Những bộ tộc khác bị coi thường, bị nghi ngờ, bị đối xử như công dân hạng hai.

Và nhân vật chính thuộc bộ tộc thấp nhất: Elda. Một bộ tộc bị cả vương quốc coi thường và đổ lỗi. Không có đặc điểm gì nổi bật. Bị coi là xui xẻo, là nguồn gốc của mọi tai họa.

Và có một chi tiết mà mình nghĩ là một trong những ý tưởng thông minh nhất của Metaphor. Những con quái vật khổng lồ, méo mó, đáng sợ đi lang thang khắp Euchronia, tấn công làng mạc, ăn thịt người, được gọi là “Human”. Con người.

Nỗi sợ tạo ra quái vật

Những con quái vật ấy sinh ra từ nỗi lo âu của dân chúng. Càng nhiều người sợ hãi, càng nhiều quái vật xuất hiện. Càng nhiều quái vật, càng nhiều người sợ hãi. Một vòng xoáy không có lối thoát.

Và sức mạnh của nhân vật chính và đồng đội, gọi là Archetype, chỉ thức tỉnh khi họ dám đối mặt với nỗi sợ của chính mình. Mỗi nhân vật có một nỗi sợ riêng. Một người sợ thất bại, sợ không xứng đáng với gia đình. Một người sợ mình không đủ mạnh để bảo vệ người khác. Một người sợ bị coi là quái vật vì xuất thân. Và chỉ khi họ đối mặt với nỗi sợ ấy, nhìn thẳng vào nó, thừa nhận nó, họ mới có được sức mạnh.

Đó là một biến thể của hệ thống Persona: sức mạnh đến từ việc đối mặt với chính mình. Nhưng Metaphor đặt nó vào một bối cảnh chính trị rõ ràng hơn. Nỗi sợ không chỉ là vấn đề cá nhân. Nó là thứ mà cả một xã hội có thể bị cuốn vào. Và có những người biết cách lợi dụng nó.

Cuộc bầu cử

Vua của Euchronia bị ám sát. Thái tử, người thừa kế duy nhất, bị nguyền rủa, hôn mê. Và một phép thuật được kích hoạt từ lời trăng trối của nhà vua: ngai vàng sẽ thuộc về người được dân chúng yêu mến nhất. Một cuộc bầu cử bắt đầu.

Nhân vật chính, cùng với một nàng tiên tên Gallica, có một nhiệm vụ bí mật: giải lời nguyền cho Thái tử, người bạn thơ ấu của mình. Và để làm được điều đó, anh phải tham gia cuộc bầu cử.

Đây là cấu trúc mà mình chưa thấy ở trò chơi nhập vai Nhật Bản nào. Bạn không chỉ đánh quái vật. Bạn phải giành lòng tin của dân chúng. Đi khắp vương quốc, gặp người thuộc tám bộ tộc khác nhau, giúp họ, lắng nghe họ, thuyết phục họ. Mỗi người bạn giúp, mỗi vấn đề bạn giải quyết, đều ảnh hưởng đến sự ủng hộ dành cho bạn.

Và một nhân vật chính thuộc bộ tộc bị coi thường nhất, cố gắng trở thành vua. Mình nghĩ đó là một tiền đề rất đẹp.

Louis

Đối thủ lớn nhất trong cuộc bầu cử là Louis Guiabern, một tướng quân có sức hút. Và là kẻ đã giết vua.

Louis không che giấu điều đó. Anh tuyên bố công khai rằng mình đã giết vua, và rằng vương quốc cần một người lãnh đạo mạnh mẽ. Và anh dẫn đầu cuộc đua.

Louis nói với dân chúng những gì họ muốn nghe. Rằng vương quốc đã mục nát. Rằng trật tự cũ phải bị đập tan. Rằng chỉ có sức mạnh mới bảo vệ được họ, và chỉ kẻ mạnh mới xứng đáng. Anh khuếch đại nỗi sợ của đám đông. Và nỗi sợ ấy, theo đúng cơ chế của thế giới Euchronia, tạo ra thêm quái vật. Và quái vật lại làm đám đông sợ hơn. Và đám đông lại ủng hộ Louis hơn.

Một thế giới nơi nỗi sợ tạo ra quái vật, và những kẻ mị dân lợi dụng nỗi sợ để giành quyền lực. Mình nghĩ không cần nói nó đang ám chỉ điều gì.

Một cuốn sách trong túi

Thứ mình nhớ nhất ở Metaphor không phải hệ thống chiến đấu hay lịch trình ngày, mà là một cuốn sách.

Nhân vật chính mang theo một cuốn tiểu thuyết giả tưởng. Cuốn sách mô tả một thế giới lý tưởng, một Utopia, nơi mọi người sống bình đẳng, không ai bị phân biệt vì xuất thân, vì hình dáng, vì bộ tộc. Và người chơi sẽ nhận ra thế giới trong cuốn sách ấy trông khá giống… thế giới của chúng ta. Những thành phố với những tòa nhà cao tầng. Những chiếc xe chạy trên đường. Những con người trông giống nhau.

Và cái tên của vị vua bị giết, Hythlodaeus, là tên của người kể chuyện trong Utopia của Thomas More, cuốn sách năm 1516 đã đặt ra chính chữ “utopia”. Đó là một chi tiết nhỏ mà mình nghĩ cho thấy Hashino đã nghĩ kỹ đến đâu.

Đó là một ý tưởng mình thấy rất đẹp: trong một thế giới giả tưởng, người ta đọc truyện giả tưởng về thế giới thật, và lấy cảm hứng từ đó để làm thế giới của mình tốt hơn. Hư cấu không phải là chạy trốn. Mà là cách để hình dung một điều tốt hơn. Và chỉ khi hình dung được, người ta mới có thể đi đến được.

Tên game, Metaphor, ẩn dụ, là chìa khóa. Thế giới Euchronia là một ẩn dụ cho thế giới của chúng ta. Và thế giới trong cuốn sách là một ẩn dụ cho những gì Euchronia có thể trở thành. Hai thế giới nhìn vào nhau, mỗi bên thấy ở bên kia một hy vọng.

Chiến đấu

Về lối chơi, Metaphor kết hợp hai thứ. Ngoài thế giới, bạn có thể tấn công những quái vật yếu trực tiếp, chém chúng bằng kiếm, không cần vào trận đấu. Với những kẻ mạnh hơn, bạn chuyển sang chiến đấu theo lượt, với hệ thống điểm yếu quen thuộc từ Persona và Shin Megami Tensei: đánh đúng điểm yếu để có thêm lượt, đánh sai để mất lượt.

Và hệ thống Archetype, cho phép mỗi nhân vật chuyển đổi giữa nhiều nghề khác nhau: chiến binh, pháp sư, hiệp sĩ, sát thủ, nhà buôn. Mỗi nghề có những kỹ năng riêng, và có thể kế thừa kỹ năng từ nghề này sang nghề khác.

Nhạc của Shoji Meguro lần này khác hẳn Persona. Không còn acid jazz, không còn rock. Mà là những bản hợp xướng hoành tráng, những giọng hát như cầu nguyện, những tiếng trống chiến trận. Nhạc chiến đấu nghe như một buổi lễ tôn giáo cuồng nhiệt. Mình nghĩ đó là một trong những bản nhạc nền game đặc biệt nhất gần đây.

Lời kết

Chín điểm. Nhịp độ có lúc chậm, vài hầm ngục phụ lặp lại. Bài review tiếng Việt trên XGame nhận xét rằng hoạt họa nhân vật trông hơi cũ so với bản làm lại Persona 3 Reload của chính Atlus. Gamehub thì lưu ý rằng nội dung phụ nhẹ hơn nhiều so với những game khác của Atlus, để tập trung vào cốt truyện chính. Vietgame Asia đánh giá game gần như hoàn hảo ở hầu hết mọi khía cạnh.

Mình nghĩ tám năm của Studio Zero đã cho ra một game mà những ai yêu Persona đều nên thử. Nhưng hơn thế, nó là một game về một điều mà mình nghĩ ngày càng quan trọng. Về việc nỗi sợ có thể bị lợi dụng như thế nào. Và về việc trí tưởng tượng, khả năng hình dung một thế giới tốt hơn, là thứ vũ khí duy nhất chống lại nó.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Tiếng Anh