NieA_7 | ニア・アンダーセブン | Người Ngoài Hành Tinh Trong Tủ Quần Áo
Phân tích — Yoshitoshi ABe, Takuya Satō, Triangle Staff, 2000
NieA_7 (2000) — Triangle Staff, đạo diễn Takuya Satō, ý tưởng và thiết kế nhân vật Yoshitoshi ABe. 13 tập, phát trên WOWOW.
Bài viết có tiết lộ nội dung chung của phim, nhưng không kể chi tiết tập cuối.
Hoạt hình nghèo trong gia đình
Tên đầy đủ của bộ anime là NieA under 7 — domestic poor @nimation. “Hoạt hình nghèo trong gia đình”.
Mình nghĩ không có cái tên nào trung thực hơn. NieA_7 là một bộ anime về sự nghèo. Không phải sự nghèo khổ bi thảm, đói rét, như trong những bộ phim chính kịch. Mà là sự nghèo nhỏ bé, đời thường, ai cũng từng trải qua: đếm từng đồng tiền lẻ cuối tháng, ăn mì gói ba bữa liền, cân nhắc mãi có nên mua thêm một hộp sữa không, nhìn những thứ trong tủ kính mà biết mình sẽ không bao giờ mua được.
Và nó là một bộ phim hài.
Mayuko
Chigasaki Mayuko là một rōnin. Trong tiếng Nhật hiện đại, chữ ấy, vốn chỉ những samurai không có chủ, được dùng để gọi những học sinh thi trượt đại học, đang ôn thi lại để thi năm sau. Không còn là học sinh. Chưa là sinh viên. Không thuộc về đâu cả.
Mayuko sống một mình, nghèo, trong một căn phòng nhỏ trên tầng hai của một nhà tắm công cộng, một sentō, ở một thị trấn nhỏ. Cô làm thêm ở nhà tắm để có tiền trả phòng, làm thêm ở nơi khác để có tiền ăn, và học thêm để thi lại. Cô không có thời gian ngủ, không có thời gian nghỉ, không có tiền tiết kiệm.
Và cô có một người ở cùng. Không trả tiền.
NieA
Thế giới của NieA_7 có một điểm khác với thế giới thật. Nhiều năm trước, một con tàu vũ trụ khổng lồ đã rơi xuống gần thị trấn. Và những người ngoài hành tinh trên con tàu ấy giờ sống lẫn với con người.
Nhưng họ không phải những sinh vật đáng sợ, cũng không phải những sinh vật kỳ diệu. Họ là những người nhập cư. Phần lớn sống ở tầng lớp thấp, làm những công việc mà không ai muốn làm. Họ có ăng-ten trên đầu, và ăng-ten càng nhiều thì địa vị càng cao.
NieA không có ăng-ten nào. Cô bị xếp vào hạng thấp nhất, “under 7”. Bị chính đồng loại coi thường. Không có nhà, không có việc, không có tiền.
Và cô sống trong tủ quần áo của Mayuko.
Cô ăn đồ ăn của Mayuko. Cô làm hỏng đồ của Mayuko. Cô dùng điện lung tung, bày bừa khắp nơi, nói những điều vô nghĩa, bày ra những trò kỳ quặc. Cô không bao giờ trả tiền, và không bao giờ cảm ơn. Và cô có vẻ hoàn toàn hạnh phúc.
Mayuko thì ngược lại. Lo lắng, mệt mỏi, cố gắng, và bất hạnh. Cô ghét NieA. Hoặc nghĩ là vậy.
Yoshitoshi ABe
NieA_7 dựa trên ý tưởng của Yoshitoshi ABe, người thiết kế nhân vật cho Serial Experiments Lain (1998) và sau này là tác giả của Haibane Renmei (2002). Và nếu bạn biết hai tác phẩm ấy, NieA_7 sẽ khiến bạn bất ngờ.
Lain là một trong những anime khó hiểu, u tối, ám ảnh nhất từng được làm. Một cô gái mười bốn tuổi dần tan biến vào mạng internet, giữa những âm thanh tĩnh điện và những đường dây điện chằng chịt. Haibane Renmei là một câu chuyện trầm buồn, thiền định, về những thiên thần có cánh xám sống trong một thị trấn có tường bao quanh, cố gắng hiểu tội lỗi của mình.
NieA_7 là phim hài. Hài lố, hài ngớ ngẩn, đầy những trò đùa về sự nghèo khó, về những người ngoài hành tinh ngốc nghếch, về những rắc rối hằng ngày. Theo Wikipedia, ê-kíp làm nó như một dự án nhẹ nhàng hơn sau Lain.
Anime News Network nhận xét rằng nét vẽ rất giống với tác phẩm trước của ABe trong Lain, chỉ là dịu đi ở những góc cạnh. Và mình nghĩ đó là một mô tả đúng không chỉ cho nét vẽ. Những chủ đề của Lain, sự cô đơn, sự lạc lõng, cảm giác không thuộc về đâu cả, vẫn ở trong NieA_7. Chỉ là chúng được kể bằng tiếng cười.
Người nhập cư
Mình nghĩ người ngoài hành tinh trong NieA_7 là một ẩn dụ rõ ràng.
Họ đến từ một nơi khác. Họ trông khác. Họ nói khác. Họ sống ở rìa xã hội, làm những công việc thấp kém, bị người bản địa nhìn bằng ánh mắt vừa tò mò vừa khinh miệt. Và giữa chính họ cũng có những thứ bậc, những phân biệt. Ăng-ten càng nhiều, địa vị càng cao. Và NieA, không có ăng-ten, ở dưới đáy của dưới đáy.
NieA_7 không bao giờ nói thẳng điều này. Nó không phải một bộ phim xã hội. Nhưng nó để những chi tiết nhỏ nói thay. Những người ngoài hành tinh làm việc ở nhà tắm, ở cửa hàng, ở những công trường. Những người dân thị trấn nói về họ với một chút khó chịu. Và sự thật rằng người duy nhất chịu cho NieA ở nhờ là Mayuko, một người cũng nghèo, cũng không thuộc về đâu.
Hai người ở dưới đáy, giúp đỡ nhau. Không phải vì lòng tốt. Mà vì không ai khác giúp họ.
Từ hài đến chính kịch
Blog Infinite Rainy Day gọi NieA_7 là tác phẩm nhẹ nhàng và nhỏ bé nhất trong các anime của ABe. Một bài review trên THEM Anime gọi nó là một trong những anime hài hước và cảm động một cách tinh tế nhất mà người viết từng xem.
Mình đứng về phía người thứ hai.
Bởi vì ở nửa sau, như nhiều người nhận xét, NieA_7 dần chuyển từ một bộ hài thuần túy sang một bộ phim chính kịch có yếu tố hài. Những trò đùa vẫn còn đó. Nhưng giữa những trò đùa, có những khoảnh khắc khác.
Mayuko bắt đầu hỏi những câu hỏi mà cô đã tránh né. Tại sao cô học? Tại sao cô ở đây? Cô thi lại đại học vì cô muốn, hay vì cô không biết làm gì khác? Cô sống ở thị trấn này vì cô thích nó, hay vì cô sợ quay về nhà?
Và NieA, kẻ ăn bám vô dụng, hóa ra là người duy nhất không bao giờ yêu cầu Mayuko phải trở thành ai khác. NieA không hỏi Mayuko sẽ thi đậu không. NieA không hỏi Mayuko có kế hoạch gì cho tương lai. NieA chỉ ở đó, trong tủ quần áo, ăn đồ ăn của Mayuko, làm Mayuko phát điên. Và bằng cách ấy, cho Mayuko một thứ mà không ai khác cho cô: một người để giận, để cãi nhau, để lo lắng. Một người để không cô đơn.
Không có phép màu
NieA_7 không có cao trào lớn. Không có trận chiến. Không có phép màu. Không có người ngoài hành tinh nào cứu thế giới, hay tiết lộ một bí mật vũ trụ. Con tàu vũ trụ khổng lồ vẫn nằm đó, rỉ sét, ở rìa thị trấn, như một di tích mà không ai còn để ý.
Chỉ là hai cô gái nghèo, một người và một người ngoài hành tinh, sống chung một căn phòng nhỏ trên nhà tắm công cộng, ở một thị trấn mà không ai để ý. Họ cãi nhau, ăn mì, làm việc, lo lắng về tiền. Và dần dần, mà không ai trong hai người nhận ra, họ trở thành gia đình của nhau.
Mình nghĩ đó là điều làm NieA_7 đặc biệt. Nó không nói rằng sự nghèo khó là đẹp. Nó không nói rằng những người ở dưới đáy hạnh phúc hơn những người ở trên. Nó chỉ nói rằng ngay cả ở dưới đáy, ngay cả trong một căn phòng nhỏ với một người ngoài hành tinh không có ăng-ten, người ta vẫn có thể tìm thấy nhau.
Lời kết
Chín điểm. NieA_7 không phải cho tất cả mọi người. Hoạt họa không mượt mà, không chi tiết, đúng với cái tên “hoạt hình nghèo”. Nhịp phim chậm, nhiều tập không có gì xảy ra. Những ai chờ đợi một Lain thứ hai sẽ thất vọng.
Nhưng mình nghĩ đây là một bộ anime mà rất ít người biết, và đáng được biết nhiều hơn. Một bộ phim hài về sự nghèo, về những người nhập cư, về những người trẻ không biết mình đang đi đâu. Và về một người ngoài hành tinh sống trong tủ quần áo, người hóa ra là thứ quý giá nhất trong căn phòng nghèo nàn ấy.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
Mình đã tìm nhưng chưa thấy bài phân tích tiếng Việt nào về NieA_7 để dẫn. Nếu bạn biết, hãy để lại cho mình.
Tiếng Anh
- NieA_7 Review — Anime News Network
- NieA_7 — Wikipedia
- THEM Anime Reviews — NieA_7 — THEM Anime
- NieA_7 (2001) — Infinite Rainy Day
- NieA Under 7 Review: Yoshitoshi ABe Forgotten Sci-Fi Gem — Pinned Up Ink
- NieA (under) 7 — UK Anime Network