Về danh sách bài viết
Post 17/11/2026 10 phút đọc

Requiem for a Dream | Lời Nguyện Cầu Cho Một Giấc Mơ | Ba Mùa, Không Có Mùa Xuân

Phân tích — Darren Aronofsky, Hubert Selby Jr., 2000

Poster Requiem for a Dream Requiem for a Dream (2000) — đạo diễn Darren Aronofsky, dựa trên tiểu thuyết của Hubert Selby Jr.

Bản nhạc bạn đã nghe trăm lần

Có thể bạn chưa từng xem Requiem for a Dream. Nhưng gần như chắc chắn bạn đã nghe nhạc của nó.

Một giai điệu đàn dây ngắn, lặp đi lặp lại, càng lúc càng dồn dập, căng thẳng, như một chiếc đồng hồ đang đếm ngược đến thảm họa. Bản nhạc ấy tên là Lux Aeterna, do Clint Mansell sáng tác và nhóm tứ tấu đàn dây Kronos Quartet trình diễn. Sau khi bộ phim ra mắt, nó được dùng lại, phối lại, trong hàng trăm đoạn trailer phim, quảng cáo, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử. Một phiên bản dàn nhạc giao hưởng của nó vang lên trong đoạn trailer nổi tiếng của Chúa tể những chiếc nhẫn: Hai tòa tháp. Nó trở thành âm thanh mặc định của sự căng thẳng trong văn hóa đại chúng.

Và phần lớn những người nghe nó không biết rằng, trong bộ phim gốc, nó là âm thanh của bốn con người đang chậm rãi tự hủy hoại chính mình.

Bốn giấc mơ

Requiem for a Dream theo chân bốn người ở Brooklyn, New York, khu Coney Island, nơi những vòng đu quay và tàu lượn siêu tốc cũ kỹ đứng gỉ sét bên bờ biển xám.

Harry Goldfarb (Jared Leto), một thanh niên trẻ, nghiện heroin. Anh mơ cùng bạn mình buôn bán ma túy, kiếm đủ tiền để thoát khỏi cuộc sống này.

Marion (Jennifer Connelly), bạn gái của Harry, con gái một gia đình giàu có, cũng nghiện. Cô mơ mở một cửa hàng thời trang, nơi cô có thể bán những bộ quần áo mình thiết kế.

Tyrone (Marlon Wayans), bạn thân của Harry. Anh mơ thoát khỏi khu ổ chuột, làm cho người mẹ đã mất của mình tự hào.

Và Sara Goldfarb (Ellen Burstyn), mẹ của Harry. Một bà góa già, sống một mình trong căn hộ nhỏ, ngày ngày ngồi trước tivi xem những chương trình trò chơi. Một ngày, bà nhận được một cuộc điện thoại báo rằng bà được mời lên một chương trình truyền hình. Bà mơ được mặc lại chiếc váy đỏ mà bà đã mặc trong lễ tốt nghiệp của Harry. Nhưng nó không còn vừa nữa. Nên bà quyết định giảm cân.

Bốn giấc mơ. Không ai trong số đó là giấc mơ xấu. Chỉ là những người bình thường muốn một cuộc sống tốt hơn. Và Requiem for a Dream là câu chuyện về việc những giấc mơ ấy bị nghiền nát.

Nghiện, không chỉ là ma túy

Có một điều quan trọng mà Wikipedia tiếng Việt ghi lại về bộ phim: Aronofsky và dàn diễn viên đều nói rằng Requiem for a Dream là về chứng nghiện nói chung, không riêng gì nghiện chất kích thích.

Harry, Marion và Tyrone nghiện heroin. Nhưng Sara không bao giờ dùng heroin. Bà nghiện tivi: những chương trình trò chơi lòe loẹt, những người dẫn chương trình nói rằng ai cũng có thể chiến thắng. Bà nghiện ước mơ được xuất hiện trên màn hình, được người khác nhìn thấy, được là “ai đó”. Và khi bà đi khám bác sĩ để giảm cân, bà được kê những viên thuốc ăn kiêng: những viên thuốc chứa amphetamine, một loại chất kích thích. Không ai cảnh báo bà. Một bác sĩ chỉ ghi đơn thuốc trong vài giây, không nhìn bà lấy một lần.

Đó là thứ mình thấy tàn nhẫn nhất ở Requiem for a Dream. Ba người trẻ biết mình đang dùng ma túy. Họ chọn nó, dù là một lựa chọn sai. Còn Sara thì không. Bà là một bà già cô đơn, tin rằng mình chỉ đang uống thuốc giảm cân theo lời bác sĩ. Và bà là người rơi xuống sâu nhất.

Ba mùa

Bộ phim được chia làm ba phần: Mùa hè, Mùa thu, Mùa đông.

Không có mùa xuân.

Mùa hè là thời gian của hy vọng. Harry và Tyrone bắt đầu buôn ma túy, kiếm được tiền. Harry và Marion nằm trên mái nhà, nói về tương lai, về cửa hàng của cô. Sara giảm cân nhanh chóng nhờ những viên thuốc, cảm thấy tràn đầy năng lượng, nói chuyện không ngừng với những bà bạn hàng xóm về chương trình truyền hình mà bà sắp được lên. Mọi thứ có vẻ đang tốt lên.

Mùa thu là lúc mọi thứ bắt đầu trượt. Một cuộc chiến giữa các băng nhóm khiến nguồn cung ma túy cạn kiệt. Tyrone bị bắt. Harry và Marion bắt đầu cãi nhau, vì thiếu thuốc, vì tiền. Sara uống thêm thuốc, vì cơ thể bà đã quen. Và bà bắt đầu nhìn thấy những thứ không có thật: chiếc tủ lạnh trong bếp bắt đầu di chuyển, gầm gừ, như một con quái vật.

Mùa đông là sự sụp đổ.

Mình nghĩ cấu trúc ba mùa ấy là một trong những lựa chọn đẹp nhất và tàn nhẫn nhất của Aronofsky. Mùa xuân là mùa của sự tái sinh. Và bộ phim từ chối cho các nhân vật của mình một mùa xuân.

Dựng phim như một cơn nghiện

Thứ làm Requiem for a Dream trở nên khác biệt, ngoài câu chuyện, là cách nó được dựng.

Một bài phân tích trên Tinh Tế chỉ ra rằng phim có hơn hai nghìn cú cắt, nhiều gấp mấy lần một bộ phim bình thường cùng độ dài. Và cách dùng nhiều nhất của những cú cắt ấy là thứ mà về sau người ta gọi là “hip-hop montage”: mỗi lần nhân vật dùng ma túy, bộ phim cắt thành một chuỗi những cận cảnh cực nhanh, chỉ vài khung hình mỗi cảnh. Gói bột được mở. Tờ tiền cuộn lại. Một tiếng hít. Con ngươi giãn ra. Mạch máu trong mắt. Âm thanh được phóng đại: tiếng sột soạt của giấy, tiếng thở, tiếng tim đập.

Lần đầu tiên, chuỗi hình ảnh ấy trông thú vị, gần như phấn khích. Lần thứ hai, nó quen thuộc. Lần thứ mười, ba mươi, nó trở thành một nghi lễ. Một sự lặp lại không thể dừng lại. Đó chính xác là cảm giác của người nghiện. Bộ phim không kể cho ta nghe về chứng nghiện. Nó bắt ta trải nghiệm nó.

Roger Ebert, trong bài review của mình, mô tả rất đúng: khi họ dùng ma túy, một khoảng thế giới mà mọi thứ đều ổn mở ra trong chốc lát. Rồi nó khép lại, và cuộc sống chỉ còn là việc đi tìm tiền và thuốc để mở nó ra lần nữa.

Và có những cảnh màn hình chia đôi. Harry và Marion nằm cạnh nhau trên giường, nhưng màn hình chia làm hai, mỗi người một khung riêng. Gần nhau đến mức chạm tay. Nhưng mỗi người cô đơn trong thế giới của mình.

Sara

Nếu phải chọn một lý do để xem Requiem for a Dream, mình sẽ chọn Ellen Burstyn.

Bà được đề cử giải Oscar Nữ chính cho vai Sara, và mình nghĩ đó là một trong những màn trình diễn đau đớn nhất từng được ghi lại trên phim. Sara bắt đầu như một bà già dễ thương, hơi ngớ ngẩn, cô đơn. Và từng chút một, ta nhìn bà tan rã. Răng nghiến. Mắt trợn. Mái tóc rối bù. Bà nói chuyện với tivi. Chiếc tủ lạnh tấn công bà. Người dẫn chương trình trên tivi bước ra khỏi màn hình, vào phòng khách của bà, chế giễu bà.

Có một cảnh mà mình nghĩ là trái tim của bộ phim. Harry, sau một thời gian dài không về thăm mẹ, đến nhà bà. Anh nhận ra bà đang dùng thuốc, và cố khuyên bà dừng lại. Và Sara nói với con trai mình về lý do. Bà già rồi. Bà cô đơn. Không ai cần bà nữa. Chồng bà đã chết, con trai bà không bao giờ về thăm. Nhưng khi bà nghĩ về việc được lên truyền hình, được mặc chiếc váy đỏ, được hàng triệu người nhìn thấy, bà có một lý do để thức dậy mỗi sáng. Bà có một lý do để giảm cân, để mỉm cười. Bà nói rằng bà thích cảm giác ấy. Rằng giờ bà là ai đó.

Harry, người nghiện heroin, không biết nói gì. Anh không thể bảo mẹ mình dừng lại, vì anh cũng đang làm điều tương tự. Anh rời đi, ngồi trong taxi, và khóc.

Mình nghĩ đó là lúc Requiem for a Dream không còn là một bộ phim về ma túy. Nó là một bộ phim về sự cô đơn. Về những người bị xã hội bỏ quên, tìm đến bất cứ thứ gì có thể khiến họ cảm thấy mình có giá trị. Và về một xã hội sẵn sàng bán cho họ thứ đó.

Mùa đông

Mình sẽ không mô tả chi tiết phần cuối của bộ phim. Nó là một trong những đoạn khó xem nhất mà mình từng xem. Chỉ nói rằng bốn giấc mơ kết thúc ở bốn nơi khác nhau: một bệnh viện, một nhà tù, một căn phòng của những người đàn ông giàu có, và một bệnh viện tâm thần. Và Aronofsky cắt qua lại giữa bốn nơi ấy, nhanh dần, nhanh dần, trên nền bản nhạc Lux Aeterna đang đến cao trào, cho đến khi mọi thứ vỡ tung.

Rồi im lặng. Và bốn người nằm co ro trong tư thế bào thai, mỗi người một nơi, như những đứa trẻ sơ sinh.

Và trong khoảnh khắc cuối cùng, Sara mơ. Bà mơ mình đang ở trên sân khấu chương trình truyền hình, mặc chiếc váy đỏ, gầy và đẹp. Người dẫn chương trình giới thiệu bà. Khán giả vỗ tay. Và Harry, con trai bà, khỏe mạnh, trong bộ vest, bước lên sân khấu, ôm mẹ. Họ cười.

Đó là giấc mơ của bà. Thứ duy nhất còn lại.

Một bộ phim không ai muốn xem lại

Một bài trên Tinh Tế gọi Requiem for a Dream là một bộ phim đầy ám ảnh, tuyệt vời, nhưng không phải ai cũng muốn xem lại lần thứ hai. Một bài khác trên Chi Blog nhận xét rằng phim tương đối khó xem và khó hiểu với nhiều người. Mình đồng ý với cả hai. Đây là bộ phim mà mình chấm chín điểm, và không chắc mình sẽ xem lại.

Khi ra mắt, bộ phim bị Hiệp hội Điện ảnh Mỹ xếp hạng NC-17, mức cấm cao nhất, khiến nhiều rạp không dám chiếu. Hãng phát hành chọn ra mắt nó không có xếp hạng. Doanh thu khiêm tốn. Nhưng theo thời gian, nó trở thành một trong những bộ phim về chứng nghiện được nhắc đến nhiều nhất, và được nhiều tổ chức giáo dục dùng để cảnh báo về ma túy.

Một bài viết tiếng Việt trên blog của Tạo Tháng Tư nhận xét rằng phim có cách thể hiện riêng so với những bộ phim khác về tác hại của ma túy. Mình nghĩ cái riêng ấy là: Requiem for a Dream không giảng đạo đức. Nó không nói “ma túy là xấu”. Nó chỉ cho ta thấy, không né tránh, điều gì xảy ra với bốn con người bình thường có những giấc mơ bình thường, khi những giấc mơ ấy bị thay thế bởi thứ khác.

Và Empire, trong bài review của mình, thì chê bộ phim có phần giáo điều và dễ đoán. Mình hiểu lời chê ấy. Ta biết ngay từ đầu rằng mọi thứ sẽ kết thúc tồi tệ. Nhưng mình nghĩ đó chính là điều làm nó đau đớn. Ta biết. Và ta vẫn hy vọng, như các nhân vật vẫn hy vọng, đến phút cuối.

Lời kết

Chín điểm. Requiem for a Dream là một bộ phim mà mình nghĩ ai cũng nên xem một lần, và có lẽ chỉ một lần. Không phải vì nó là một bài học về ma túy. Mà vì nó là một trong những bức chân dung trung thực nhất về sự cô đơn trong xã hội hiện đại, và về những thứ mà con người sẵn sàng làm để thoát khỏi nó.

Lần tới khi bạn nghe thấy giai điệu đàn dây ấy trong một đoạn trailer nào đó, hãy nhớ đến một bà già trong chiếc váy đỏ, mơ được lên truyền hình.


Nguồn tham khảo:

Tiếng Việt

Tiếng Anh