Resident Evil 4 | バイオハザード4 | Tiếng Chuông Nhà Thờ Ở Ngôi Làng Tây Ban Nha
Phân tích — Shinji Mikami, Capcom, 2005
Resident Evil 4 (2005) — Capcom, đạo diễn Shinji Mikami.
Ngôi làng
Hãy bắt đầu từ ngôi làng, vì mọi thứ khiến Resident Evil 4 vĩ đại đều có mặt ở đó, trong mười lăm phút đầu tiên.
Leon S. Kennedy, đặc vụ chính phủ Mỹ, được cử đến một vùng nông thôn hẻo lánh ở Tây Ban Nha để tìm Ashley, con gái của Tổng thống, người bị bắt cóc. Hai viên cảnh sát địa phương chở anh đến rồi ở lại bên xe. Anh đi bộ vào một ngôi nhà gỗ để hỏi đường. Người đàn ông bên trong quay lại, nhìn anh, rồi cầm rìu lao vào.
Leon bắn hạ hắn. Bên ngoài, chiếc xe của cảnh sát bị đẩy xuống vực. Và khi anh bước ra con đường dẫn vào làng, anh nhìn thấy họ: hàng chục người dân, mặc quần áo nông dân, cầm liềm, rìu, chĩa ba, đang đi lại giữa những căn nhà đá. Họ nói một thứ tiếng Tây Ban Nha khàn đặc. Ở giữa quảng trường, một cái xác đang bị thiêu trên giàn lửa.
Rồi họ nhìn thấy anh.
Đoạn tiếp theo là một trong những đoạn chơi được nhắc đến nhiều nhất trong lịch sử game. Dân làng tràn đến từ mọi phía. Bạn chạy vào một ngôi nhà, đẩy tủ chặn cửa. Họ trèo qua cửa sổ. Bạn lên lầu, họ đặt thang. Và rồi, từ đâu đó, tiếng động cơ: một gã đàn ông trùm bao bố lên đầu, cầm một chiếc cưa máy đang gầm rú. Hắn có thể chặt đầu Leon chỉ bằng một nhát.
Bạn bắn, chạy, nạp đạn, chạy tiếp. Đạn không bao giờ đủ. Và đúng lúc tưởng như mọi thứ đã hết, tiếng chuông nhà thờ vang lên từ xa. Tất cả dân làng dừng lại, quay người, và lặng lẽ đi về phía nhà thờ. Như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra.
Bạn đứng đó, giữa quảng trường vắng tanh, thở dốc, với khẩu súng gần hết đạn. Và bạn hiểu: đây không phải Resident Evil mà bạn từng biết.
Một trò chơi đã chết bốn lần
Trước khi trở thành trò chơi ấy, Resident Evil 4 đã bị làm đi làm lại và bỏ đi ít nhất bốn lần.
Khoảng cuối năm 1999, Capcom giao dự án cho Hideki Kamiya. Kamiya muốn một thứ mạnh tay hơn: một nhân vật chính siêu ngầu, nhào lộn, chém, bắn, với camera xoay động theo nhân vật thay cho những phông nền vẽ sẵn của các phần cũ. Shinji Mikami, cha đẻ của dòng game, xem bản này và thấy nó đã đi quá xa khỏi thể loại kinh dị sinh tồn. Nhưng thay vì bỏ, ông thuyết phục đội tách nó ra thành một trò chơi riêng. Năm 2001, game đó ra mắt trên PS2 với tên Devil May Cry. Bản Resident Evil 4 đầu tiên đã trở thành Dante.
Sau Kamiya, dự án qua tay nhiều đội khác. Có bản có sương mù và ma quái. Có bản Leon bị nhiễm virus. Một bài trên AOL gọi đây là “bốn lần chết và tái sinh” của Resident Evil 4. Bản nào cũng bị bỏ.
Cuối cùng, chính Mikami đứng ra làm đạo diễn. Và ông quyết định làm một điều mà về sau thay đổi cả ngành công nghiệp.
Chiếc camera sau vai
Trong ba phần Resident Evil đầu tiên, camera đứng yên ở những góc cố định, như một bộ phim kinh dị. Bạn điều khiển nhân vật đi qua những căn phòng được dựng sẵn, nhìn từ trên cao, từ góc tường, từ ngoài cửa sổ. Kinh dị đến từ những gì bạn không thấy: con zombie đứng ngay sau góc khuất mà camera không cho bạn nhìn.
Mikami đặt camera ngay sau vai Leon. Khi bạn giơ súng, góc nhìn kéo sát lại, và bạn nhìn qua vai anh, dọc theo nòng súng, thẳng vào kẻ thù. Ông kể về sau rằng ông không nghĩ nhiều về điều đó, chỉ thấy đó là một bước tiến tự nhiên của series, và không hề nhận ra nó sẽ có ảnh hưởng lớn đến vậy.
Ảnh hưởng ấy lớn thật. Góc nhìn qua vai trở thành tiêu chuẩn của thể loại hành động góc nhìn thứ ba suốt nhiều năm sau đó. Một bài trên games.gg tiếng Việt chỉ ra rằng góc nhìn qua vai và những hành động theo ngữ cảnh mà Resident Evil 4 phổ biến đã xuất hiện trong hàng loạt trò chơi, từ Gears of War đến The Last of Us. Mikami từng kể một mẩu chuyện mà mình rất thích: khi Capcom mang Lost Planet đến hội chợ E3, chính đội làm Gears of War đã đến hỏi họ: sao các anh không dùng camera của Resident Evil 4 cho game này?
Mỗi phát súng là một quyết định
Nhưng góc nhìn chỉ là một nửa. Nửa còn lại là cách Mikami biến mỗi phát súng thành một quyết định.
Leon không thể vừa đi vừa bắn. Khi giơ súng, anh đứng yên. Một bài trên Hoàng Hà Mobile nhắc đến chi tiết này như một hạn chế được giữ lại để bảo toàn yếu tố kinh dị. Mình nghĩ nó còn hơn thế. Vì Leon phải đứng yên để bắn, mỗi lần dừng lại là một canh bạc: bạn đổi sự an toàn của việc di chuyển lấy cơ hội hạ một kẻ địch. Kẻ địch đang tiến lại gần. Bạn bắn một phát, hai phát. Chúng vẫn tiến. Bạn có lùi lại không? Có bắn tiếp không? Có đủ đạn không?
Và mỗi phát bắn có phản ứng riêng. Bắn vào chân, kẻ địch khuỵu xuống. Bắn vào tay, chúng đánh rơi vũ khí. Bắn vào đầu, chúng loạng choạng ôm mặt, và một nút bấm hiện lên: Leon có thể chạy đến tung một cú đá xoay, hất văng cả nhóm kẻ địch xung quanh. Những hành động theo ngữ cảnh ấy biến mỗi trận chiến thành một chuỗi những lựa chọn nhỏ. Bắn vào đâu để mở ra cơ hội gì. Tiết kiệm đạn bằng cách nào.
Kẻ địch trong Resident Evil 4 cũng không còn là zombie. Chúng là Ganado, những người dân bị nhiễm một loại ký sinh trùng tên Las Plagas, do một giáo phái tên Los Illuminados điều khiển. Chúng chạy, chúng né, chúng cầm vũ khí, chúng gọi nhau, chúng phối hợp bao vây. Một con zombie là nỗi sợ chậm chạp. Một đám đông có tổ chức là nỗi sợ hoàn toàn khác.
Có một chi tiết ít người biết: Resident Evil 4 có một hệ thống điều chỉnh độ khó ẩn. Nếu bạn chết nhiều, kẻ địch sẽ yếu đi một chút. Nếu bạn chơi quá giỏi, chúng sẽ trở nên hung hãn hơn. Bạn không bao giờ thấy hệ thống này, nhưng nó luôn ở đó, giữ cho bạn luôn ở ranh giới giữa sống sót và thất bại.
Nhịp độ
Nếu phải chọn một chữ để mô tả Resident Evil 4, mình sẽ chọn nhịp độ.
Trò chơi kéo dài khoảng mười lăm đến hai mươi tiếng, và gần như không có lúc nào lặp lại. Ngôi làng. Một trận đánh với con cá khổng lồ trên hồ, trên một chiếc thuyền nhỏ, ném lao. Một tòa lâu đài với những bẫy lửa và những cái máy chém. Một con quái vật khổng lồ tên El Gigante, một gã khổng lồ bị ký sinh mà bạn phải trèo lên lưng để chém. Những sinh vật gọi là Regenerator, thở ra những tiếng khò khè trong bóng tối, không thể chết trừ khi bạn tìm được ký sinh trùng ẩn trong người chúng bằng một ống ngắm nhiệt. Một trận đấu dao với Krauser, đồng đội cũ của Leon. Một hòn đảo quân sự.
Mỗi khu vực có một ý tưởng riêng, một loại kẻ địch riêng, một nhịp riêng. Căng thẳng, rồi được thả lỏng. Rồi căng thẳng hơn. Tiếng chuông nhà thờ ở ngôi làng không chỉ là một sự kiện cốt truyện. Nó là một bài học về thiết kế: sau đỉnh điểm phải có khoảng lặng, để đỉnh điểm tiếp theo có ý nghĩa.
Và giữa những khoảng lặng ấy, có người bán hàng.
”Muốn mua gì nào?”
Người bán hàng là một gã đàn ông trùm áo choàng, khăn che mặt, đôi mắt phát sáng, xuất hiện ở những nơi kỳ quặc nhất: trong một căn nhà hoang, dưới một cái hầm, giữa một tòa lâu đài đầy kẻ thù. Không ai biết hắn là ai, vì sao hắn ở đó, vì sao lũ Ganado không tấn công hắn. Hắn chỉ đứng đó, cạnh một ngọn đuốc, và nói bằng giọng khàn khàn đặc sệt: “What’re ya buyin’?”, “Muốn mua gì nào?”
Bạn mua súng, nâng cấp súng, bán những viên ngọc nhặt được. Và hắn có một chiếc vali, cái attaché case, chiếc cặp xách đựng toàn bộ đồ đạc của Leon. Không gian trong cặp là một lưới ô vuông, và mỗi món đồ chiếm một số ô nhất định. Súng trường dài chiếm nhiều ô. Lựu đạn chiếm ít. Bạn phải xếp chúng như chơi xếp hình, xoay dọc, xoay ngang, để nhét vừa mọi thứ.
Ai chơi Resident Evil 4 cũng từng ngồi xếp chiếc cặp ấy lâu hơn mức cần thiết. Mình nghĩ đó là một trong những chi tiết thiết kế thông minh nhất của game: một thứ đáng lẽ chỉ là màn hình kho đồ nhàm chán, được biến thành một trò chơi nhỏ, mang lại cảm giác thỏa mãn, và đồng thời buộc bạn phải suy nghĩ về việc mình mang theo những gì.
Một thanh kiếm hai lưỡi
Để công bằng, Resident Evil 4 cũng có những thứ khó chịu.
Ashley, cô con gái Tổng thống, phải được hộ tống suốt nửa sau trò chơi, và cô la hét gọi tên Leon mỗi khi bị bắt. Những đoạn bấm nút theo nhịp (quick time event), đặc biệt trận đấu dao với Krauser, có thể khiến bạn chết vì không kịp phản ứng với một nút bấm hiện lên bất ngờ. Cốt truyện thì như một bộ phim hành động hạng B, với những câu thoại sến súa và những phản diện nói những câu nghe như trong truyện tranh.
Và có một câu hỏi lớn hơn mà người hâm mộ vẫn tranh luận. Một bài trên VietRPG về hành trình hai thập kỷ của Resident Evil nhắc đến việc dòng game đã định hình thể loại hành động kinh dị. Nhưng Resident Evil 4 cũng là phần đã kéo series ra khỏi kinh dị sinh tồn thuần túy, sang hướng hành động. Resident Evil 5 và 6 đi tiếp con đường ấy, và đến 6, người hâm mộ cho rằng nó gần như không còn kinh dị nữa. Phải đến Resident Evil 7 năm 2017, dòng game mới quay về với nỗi sợ.
Mình nghĩ Resident Evil 4 không có lỗi trong chuyện đó. Nó tìm được một sự cân bằng hoàn hảo giữa hành động và kinh dị, một sự cân bằng mà chính những phần sau không giữ được.
Lời kết
Mười điểm cho bản gốc năm 2005. Bản làm lại năm 2023 rất hay, trung thành mà vẫn hiện đại, nhưng bản gốc là bản đã thay đổi cả ngành công nghiệp.
Một trò chơi đã chết bốn lần trước khi ra đời, sinh ra Devil May Cry như một sản phẩm phụ, rồi sống lại để dạy cả thế giới game cách đặt một chiếc camera. Và gần hai mươi năm sau, khi nghe tiếng chuông nhà thờ vang lên trong một ngôi làng Tây Ban Nha giả tưởng, hàng triệu người chơi vẫn nhớ cảm giác ấy: đứng giữa quảng trường vắng tanh, thở dốc, nhìn những bóng người lặng lẽ bỏ đi, và tự hỏi chuyện quái gì vừa xảy ra.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- Resident Evil: Hơn hai thập kỷ gieo rắc nỗi sợ và định hình thể loại trò chơi hành động kinh dị — VietRPG
- Resident Evil 4: Siêu phẩm hành động kinh dị đỉnh cao — games.gg
- Resident Evil 4 (2005): Game kinh dị sinh tồn cổ điển — Hoàng Hà Mobile
Tiếng Anh
- Resident Evil 4 — Wikipedia
- Shinji Mikami didn’t realize the impact of Resident Evil 4’s camera — Game Developer
- The Quadruple Death and Rebirth of Resident Evil 4 — AOL
- Resident Evil 4 didn’t just change everything, it is everything — Gizmodo
- Resident Evil retrospective: Resident Evil 3.5, the Capcom Five, RE4 — Stevivor