Rurouni Kenshin | るろうに剣心 Lãng Khách Kenshin | Thanh Gươm Ngược Lưỡi
Phân tích — Nobuhiro Watsuki, Studio Gallop, 1996
Rurouni Kenshin (1996–1998) — Studio Gallop, sau đó là Studio Deen, dựa trên manga của Nobuhiro Watsuki. Ở Việt Nam, nhiều người biết đến với tên “Lãng khách Kenshin” hoặc “Samurai X”.
Bài viết tiết lộ nội dung arc Kyoto và quá khứ của Kenshin.
Một thanh kiếm
Ở trung tâm của Rurouni Kenshin là một thanh kiếm.
Nó trông như mọi thanh katana khác. Vỏ gỗ, chuôi quấn vải, lưỡi thép dài. Nhưng khi rút ra, ta thấy một điều kỳ lạ: lưỡi kiếm bị ngược. Cạnh sắc quay vào trong, về phía người cầm. Cạnh cùn quay ra ngoài, về phía kẻ thù. Khi chém, nó không cắt. Nó chỉ đánh, như một cây gậy sắt.
Thanh kiếm ấy gọi là sakabatō, nghịch nhẫn đao. Và người mang nó là Himura Kenshin, một lãng khách tóc đỏ, nhỏ con, mặt hiền như con gái, có một vết sẹo hình chữ thập trên má trái. Anh nói năng nhỏ nhẹ, xưng hô khiêm nhường, hay kêu “Oro?” mỗi khi bối rối.
Mười năm trước, anh là sát thủ đáng sợ nhất Nhật Bản.
Mình nghĩ thanh sakabatō là một trong những biểu tượng hay nhất trong manga. Bởi vì nó chứa đựng cả mâu thuẫn của Kenshin. Anh vẫn mang kiếm. Anh vẫn chiến đấu. Anh không thể từ bỏ con người chiến binh trong mình. Nhưng anh đã quay lưỡi kiếm lại. Mỗi lần anh rút kiếm, cạnh sắc hướng về phía anh, như một lời nhắc rằng anh có thể giết, và anh đang chọn không làm vậy.
Hitokiri Battōsai
Thời Mạc mạt, những năm cuối cùng của Mạc phủ Tokugawa, giữa thế kỷ mười chín, Nhật Bản chìm trong nội chiến. Một bên là Mạc phủ, chính quyền samurai đã cai trị hơn hai trăm năm. Một bên là phe Duy Tân, muốn lật đổ Mạc phủ, khôi phục quyền lực cho Thiên hoàng.
Ở Kyoto, những con phố đầy máu. Những sát thủ của cả hai bên săn lùng nhau trong đêm. Người ta gọi họ là hitokiri, “kẻ chém người”.
Và trong số đó, có một sát thủ của phe Duy Tân mà ai cũng sợ. Một thiếu niên, mười bốn, mười lăm tuổi, nhỏ con, tóc đỏ, kiếm nhanh đến mức không ai nhìn thấy lưỡi kiếm rời vỏ. Người ta gọi anh là Hitokiri Battōsai, kẻ chém người bậc thầy rút kiếm.
Đó là Kenshin.
Kenshin có một hình mẫu ngoài đời thật: Kawakami Gensai, một samurai xứ Higo, được xếp vào nhóm bốn hitokiri nổi tiếng nhất thời Mạc mạt. Theo Wikipedia, Gensai có vóc người nhỏ bé, dáng vẻ gần như nữ tính, và tác giả Nobuhiro Watsuki đã dùng ông làm hình mẫu cho Kenshin.
Nhưng câu chuyện của Gensai và Kenshin rẽ sang hai hướng ở đúng một điểm. Sau khi Minh Trị Duy Tân thành công, Gensai không chịu buông. Ông vẫn trung thành với lý tưởng cũ, kể cả khi chính quyền mới mà ông góp tay dựng lên đã đổi hướng. Chính quyền Minh Trị coi ông là mối nguy, và xử tử ông vào đầu những năm 1870. Kẻ chém người cho cách mạng bị cách mạng chém.
Kenshin thì buông. Và cả Rurouni Kenshin, theo một cách nào đó, là Watsuki tưởng tượng xem chuyện gì xảy ra nếu Gensai chọn con đường kia.
Lãng khách
Mười năm sau chiến tranh, năm Minh Trị thứ mười một, Kenshin xuất hiện ở Tokyo. Anh là một rurouni, lãng khách, kẻ lang thang không nhà cửa, không chủ nhân. Anh đã thề không bao giờ giết người nữa.
Anh gặp Kamiya Kaoru, một cô gái trẻ điều hành một võ đường kiếm thuật nhỏ mà cha cô để lại. Võ đường Kamiya Kasshin-ryū dạy một triết lý đơn giản: kiếm là để bảo vệ người khác, không phải để giết người. Kaoru, nóng tính, bướng bỉnh, cho Kenshin ở lại võ đường. Anh giặt quần áo, nấu cơm, quét sân. Người sát thủ đáng sợ nhất Nhật Bản sống những ngày bình yên làm việc nhà.
Rồi những người khác đến. Yahiko, cậu bé mồ côi con nhà samurai bị bắt làm móc túi cho yakuza. Sanosuke, một tay đấm thuê to khỏe, mang theo thanh trảm mã đao khổng lồ, người căm ghét chính quyền Minh Trị vì nó đã phản bội đội quân mà anh từng theo. Megumi, một nữ bác sĩ từng bị ép làm thuốc phiện.
Mỗi người trong số họ đều mang theo một vết thương từ thời đại mới. Và Kenshin, người đã góp tay tạo ra thời đại ấy, bảo vệ họ.
Thời Minh Trị
Mình nghĩ đây là điều làm Rurouni Kenshin sâu sắc hơn nhiều bộ shounen khác: nó được đặt ở một thời điểm lịch sử rất cụ thể, và nó đặt câu hỏi về thời điểm ấy.
Thời Minh Trị là thời mà Nhật Bản hiện đại hóa nhanh chóng. Đường sắt, điện tín, quần áo phương Tây, quân đội theo kiểu phương Tây. Samurai bị cấm mang kiếm. Giai cấp samurai bị xóa bỏ. Thời đại của kiếm đã qua.
Và những người như Kenshin, những người đã chiến đấu, đã giết người để mang đến thời đại mới, giờ không còn chỗ trong nó. Một số trở thành quan chức, giàu có, quyền lực. Một số trở thành cảnh sát. Một số lang thang. Một số, như Gensai, bị chính thời đại mới giết.
Rurouni Kenshin hỏi: thời đại mới có xứng đáng với máu đã đổ để tạo ra nó không? Và câu trả lời của nó không đơn giản. Kenshin tin rằng có. Anh tin rằng một thời đại mà những người như Kaoru, Yahiko có thể sống bình yên là đáng giá. Nhưng anh cũng thấy những bất công, những tham nhũng, những người bị bỏ lại phía sau. Và anh chọn bảo vệ những người bị bỏ lại ấy, từng người một.
Saitō
Có một nhân vật mà mình nghĩ là nhân vật thú vị nhất trong Rurouni Kenshin.
Saitō Hajime, từng là đội trưởng đội ba của Shinsengumi, lực lượng cảnh sát của Mạc phủ ở Kyoto. Kẻ thù không đội trời chung của Kenshin thời chiến tranh. Họ đã đấu kiếm với nhau nhiều lần, không ai thắng.
Giờ Saitō làm cảnh sát cho chính quyền Minh Trị, chính quyền mà anh từng chiến đấu chống lại. Anh vẫn giữ một triết lý duy nhất: Aku Soku Zan, “Ác tức trảm”, cái ác phải bị chém ngay lập tức.
Saitō Hajime là một nhân vật lịch sử có thật. Và ông là tấm gương đối lập với Kenshin. Kenshin đã từ bỏ việc giết người. Saitō thì không. Kenshin tin rằng ai cũng có thể thay đổi. Saitō tin rằng cái ác thì luôn là cái ác. Và cả hai đều phục vụ cùng một thời đại.
Khi Saitō xuất hiện ở đầu arc Kyoto, anh khiêu khích Kenshin, ép Kenshin phải chiến đấu, và trong trận đấu ấy, Kenshin suýt trở lại thành Battōsai. Đôi mắt anh đổi màu. Giọng nói anh lạnh đi. Và ta thấy rằng Battōsai chưa bao giờ biến mất. Nó chỉ đang ngủ.
Shishio
Và rồi là Shishio Makoto.
Arc Kyoto là arc hay nhất của Rurouni Kenshin, và Shishio là lý do. Shishio là người kế nhiệm vị trí hitokiri sau khi Kenshin rút lui. Một sát thủ khác cho phe Duy Tân. Và khi chiến tranh kết thúc, khi chính quyền mới không còn cần đến anh, khi anh biết quá nhiều về những vụ ám sát bẩn thỉu, chính những người đồng chí cũ hạ thủ anh, tưới dầu lên người anh, và châm lửa.
Shishio sống sót. Toàn thân bị bỏng, quấn băng từ đầu đến chân, không còn mồ hôi để điều hòa thân nhiệt. Và anh quay lại để lật đổ chính quyền đã phản bội anh.
Triết lý của Shishio rất đơn giản: kẻ yếu là thức ăn cho kẻ mạnh. Thế giới này, theo anh, chỉ có một quy luật. Kẻ mạnh sống. Kẻ yếu chết. Chính quyền Minh Trị đã chứng minh điều đó khi thiêu sống anh. Và giờ anh sẽ chứng minh nó lần nữa.
Mình nghĩ Shishio là phản diện hay nhất của Rurouni Kenshin vì anh là Kenshin của một thế giới khác. Anh là con đường mà Kawakami Gensai đã đi. Anh là điều Kenshin có thể đã trở thành, nếu thời đại mới phản bội anh như đã phản bội Shishio. Kenshin đối đầu với Shishio là Kenshin đối đầu với số phận lẽ ra là của mình.
Ý chí muốn sống
Trước khi đối mặt với Shishio, Kenshin tìm đến thầy cũ của mình, Hiko Seijūrō, để học chiêu thức tối thượng của kiếm phái Hiten Mitsurugi.
Và có một bài học mà Hiko dạy Kenshin, mà mình nghĩ là bài học quan trọng nhất của cả bộ truyện. Để học được chiêu thức ấy, Kenshin cần một thứ mà anh không có: ý chí muốn sống.
Suốt mười năm, Kenshin đã sống như một người chuộc tội. Anh sẵn sàng chết để bảo vệ người khác. Anh coi mạng sống của mình là thứ có thể hy sinh, vì anh đã lấy đi quá nhiều mạng sống. Và Hiko nói với anh rằng đó là sai. Một người không coi trọng mạng sống của mình thì không thể thật sự bảo vệ người khác. Bởi vì những người yêu anh cũng sẽ đau khi anh chết.
Kenshin phải học cách muốn sống. Không phải vì anh xứng đáng. Mà vì có những người cần anh sống.
Vết sẹo
Và vết sẹo hình chữ thập trên má Kenshin.
Bản anime truyền hình năm 1996 chuyển thể đến hết arc Kyoto, rồi chuyển sang những arc tự sáng tác, và không bao giờ làm arc cuối cùng của manga, arc về quá khứ của Kenshin. Phần ấy phải chờ đến bản OVA Trust & Betrayal năm 1999. Và ở đó, ta biết được câu chuyện của vết sẹo.
Một vết là do một chàng trai trẻ mà Battōsai đã giết, một người đàn ông chỉ muốn sống để trở về cưới vị hôn thê của mình. Vết còn lại là do chính người vị hôn thê ấy, Tomoe. Người đến để trả thù Kenshin. Người mà Kenshin yêu. Và người đã chết dưới lưỡi kiếm của Kenshin.
Bài review tiếng Việt trên BlogAnChoi viết rằng dù đã rửa tay gác kiếm, Kenshin vẫn phải đối mặt với những đau thương mình gây ra, đặc biệt là cái chết của Tomoe. Mình nghĩ đó là lý do vết sẹo không bao giờ lành. Nó không phải một vết thương thể xác. Nó là một lời nhắc nhở.
Lời kết
Chín điểm cho bản anime gốc, chủ yếu vì arc Kyoto. Những arc tự sáng tác sau đó yếu hơn hẳn, và nhiều người dừng xem sau Shishio. Nhưng arc Kyoto là một trong những arc shounen hay nhất từng được làm.
Ở Việt Nam, nhiều thế hệ biết đến Kenshin qua bộ truyện tranh, qua những cuốn băng đĩa, và gần đây là qua loạt phim người đóng của đạo diễn Keishi Ōtomo, mà một bài review trên Elle Man nhận xét là khắc họa Battōsai thời trẻ như một kẻ giết người không chớp mắt. Mình nghĩ Kenshin tồn tại lâu trong lòng nhiều người vì anh là một kiểu anh hùng hiếm hoi. Sức mạnh lớn nhất của anh không phải là tốc độ rút kiếm. Mà là lựa chọn quay lưỡi kiếm lại, mỗi ngày, mỗi trận đấu. Và học cách muốn sống, dù anh nghĩ mình không xứng đáng.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- Review Rurouni Kenshin: Phim chuyển thể manga thành công nhất Nhật Bản — BlogAnChoi
- Review phim Rurouni Kenshin: The Beginning — Elle Man
- Review phim Samurai X — Rurouni Kenshin — Lãng khách Kenshin — Trên Lầu Nghe Mưa
Tiếng Anh
- Himura Kenshin — Wikipedia
- Rurouni Kenshin — Wikipedia
- Kawakami Gensai — Wikipedia
- Rurouni Kenshin: The Real Life Historical Figures The Characters Were Based On — Anime Jinsei
- Rurouni Kenshin by Nobuhiro Watsuki (part 2) — Shinsengumi Japan