Sekiro: Shadows Die Twice | 隻狼 | Con Sói Một Tay Và Cái Giá Của Sự Bất Tử
Phân tích — Hidetaka Miyazaki, FromSoftware, 2019
Sekiro: Shadows Die Twice (2019) — FromSoftware, đạo diễn Hidetaka Miyazaki.
Chữ 死
Mỗi lần bạn chết trong Sekiro, màn hình tối lại, và một chữ Hán màu đỏ hiện lên, viết bằng nét bút lông như vết máu: 死. Tử. Chết.
Bạn sẽ thấy chữ ấy nhiều lần. Rất nhiều lần. Sekiro nổi tiếng là một trong những game khó nhất từng được làm, và GameK gọi nó là game khó nhất năm 2019. Trong mười ngày đầu, game bán được hơn hai triệu bản. Cuối năm, nó thắng giải Game of the Year tại The Game Awards, vượt qua Death Stranding, Control và Resident Evil 2.
Nhưng chữ 死 ấy không chỉ là màn hình thua cuộc. Trong Sekiro, cái chết là một phần của câu chuyện, một phần của thế giới, và là câu hỏi trung tâm mà trò chơi đặt ra: nếu bạn có thể chết đi và sống lại, thì ai sẽ trả giá cho điều đó?
Một bài đánh giá trên Hiệp Sĩ Báo Táp đặt tiêu đề rất đẹp: “Khi kẻ đồng hành cùng ta là cái chết.” Mình nghĩ không có câu nào tóm tắt Sekiro đúng hơn.
Từ Tenchu đến một con sói
Sekiro ban đầu suýt nữa không phải là Sekiro. Hidetaka Miyazaki kể rằng nhóm phát triển từng tính làm một phần tiếp theo của Tenchu, dòng game ninja cũ mà FromSoftware giữ bản quyền. Nhưng ý tưởng lớn dần lên, và người ta nhận ra rằng nếu chỉ là một Tenchu nữa, game sẽ chỉ là một bản sao của quá khứ.
Thế là có Sekiro. Cái tên ghép từ hai chữ Hán: 隻 (chích, một chiếc, chỉ một) và 狼 (lang, con sói). Con sói một tay. Đó là biệt danh của nhân vật chính, một nhẫn giả được gọi là Wolf, bị chém đứt cánh tay trái ngay trong phần mở đầu.
Bối cảnh là Nhật Bản cuối thời Chiến Quốc, ở một vùng đất hư cấu tên Ashina: một xứ sở núi non, đền chùa, tuyết và sương mù, đang bị quân đội của triều đình bao vây và sắp sụp đổ. Wolf phục vụ Kuro, một cậu bé quý tộc mang trong máu Di sản Rồng, một sức mạnh cho phép người khác trở nên bất tử. Genichiro Ashina, cháu nuôi của lãnh chúa già Isshin, muốn dùng sức mạnh ấy để tạo ra một đạo quân không thể chết, cứu Ashina khỏi diệt vong. Hắn bắt Kuro, chém đứt tay Wolf và bỏ mặc anh đến chết.
Nhưng Wolf không chết. Kuro đã truyền cho anh Di sản Rồng. Anh tỉnh dậy trong một ngôi chùa đổ nát, cánh tay bị cụt được thay bằng một chiếc tay giả bằng gỗ và sắt, do một ông già điêu khắc tượng Phật chế tạo. Và anh lên đường để cứu chủ nhân.
Gạt, đừng đỡ
Để hiểu Sekiro, phải hiểu hệ thống chiến đấu của nó, vì ở game này, cách chiến đấu chính là triết lý.
Trong những game trước của FromSoftware như Dark Souls hay Bloodborne, người chơi sống sót nhờ giữ khoảng cách: lăn né, chờ kẻ địch ra đòn hụt, rồi đánh một nhát và lùi lại. Sekiro lật ngược điều đó. Kẻ địch có một thanh gọi là posture (thế đứng). Mỗi lần bạn gạt đúng lúc một đòn tấn công (deflect, tức là đỡ chính xác vào khoảnh khắc lưỡi kiếm chạm nhau), thanh posture của kẻ địch tăng lên. Khi nó đầy, kẻ địch mất thăng bằng, và bạn có thể kết liễu chúng chỉ bằng một nhát.
Theo nhà sản xuất Robert Conkey, nếu bạn chỉ giữ nút đỡ một cách bị động, chính bạn sẽ mất posture. Chỉ có những cú gạt chính xác mới làm thanh posture của kẻ địch đầy lên và hồi phục chậm lại. Thiết kế này để chống lại lối chơi “rùa”, cứ đứng che chắn và chờ thời. Bài trên Hiệp Sĩ Báo Táp tóm gọn: phần lớn các trận chiến trong Sekiro xoay quanh việc làm sao để đầy thanh posture của kẻ địch nhanh nhất.
Điều này biến mỗi trận đấu thành một cuộc đối thoại. Kẻ địch chém, bạn gạt, tia lửa bắn ra, tiếng thép va vào thép vang lên sắc lạnh. Kẻ địch chém tiếp, bạn gạt tiếp. Nhịp độ tăng dần. Cho đến khi một bên phạm sai lầm. Đó không còn là một trận đánh nhau. Nó là một điệu nhảy, và bạn phải học thuộc nhịp của đối phương.
Bài học đầu tiên mà Sekiro dạy là: đừng lùi lại. Ở boss lớn đầu tiên, Gyoubu Oniwa, một võ tướng cưỡi ngựa cầm giáo chạy vòng quanh một đấu trường rộng, phản xạ của người từng chơi Dark Souls là giữ khoảng cách. Làm vậy là thua. Phải dùng móc câu kéo mình lại gần, dí theo, tấn công liên tục. Sekiro thưởng cho sự can đảm, không phải sự thận trọng.
Do dự là thất bại
Có một câu nói vang lên nhiều lần trong Sekiro: “Do dự là thất bại.”
Câu ấy là cốt lõi của lối chơi. Trong Sekiro, không có hệ thống giáp trụ để chịu đòn, không có cách nâng cấp nhân vật đến mức áp đảo kẻ thù. Bạn không thể “cày” để vượt qua một boss khó như trong các game nhập vai khác. Cách duy nhất để thắng là học. Học cách đối phương di chuyển, học khi nào chúng sẽ chém, khi nào sẽ đâm, khi nào sẽ quét chân. Học đến mức phản xạ thay cho suy nghĩ.
Và đó là lý do Sekiro gây tranh cãi. PC Gamer viết hẳn một bài hỏi “Sekiro có quá khó không?”. Có người đòi chế độ dễ. Có người dùng mod làm chậm tốc độ game và bị cộng đồng chỉ trích. Có người bảo khó mới là ý nghĩa. Một bài đánh giá trên Tinh Tế đặt tiêu đề bằng một câu hỏi rất thật: “Rốt cuộc chơi trò này khó tới cỡ nào?”
Mình nghĩ cả hai phía đều có lý. Nhưng mình cũng nghĩ độ khó của Sekiro không phải là một lựa chọn tùy tiện. Nó là cách duy nhất để trò chơi truyền tải điều nó muốn nói. Một nhẫn giả không được phép do dự. Một con sói một tay không thể thắng bằng sức mạnh, chỉ bằng kỷ luật.
Những người thầy
Mỗi boss trong Sekiro dạy một điều. Và nếu bạn chưa học xong, bạn không qua được.
Genichiro Ashina, kẻ đã chém đứt tay Wolf, là lúc trò chơi nói thẳng hệ thống của mình. Hắn chém nhanh, bắn cung, và cuối trận, gọi sấm sét. Để thắng, bạn phải học cách “phản sấm”: nhảy lên khi tia sét đánh xuống, hứng nó vào lưỡi kiếm, và chém trả trước khi chân chạm đất. Lần đầu làm được là một khoảnh khắc khó quên.
Guardian Ape, con khỉ đột khổng lồ trong rừng, dạy bạn một bài học khác: đừng bao giờ tin rằng mọi thứ đã kết thúc. Bạn chém đứt đầu nó, màn hình hiện chữ chiến thắng, rồi cái xác không đầu đứng dậy, nhặt chiếc đầu của chính mình lên, và đánh tiếp.
Great Shinobi Owl, cha nuôi của Wolf, người đã dạy anh luật sắt của nhẫn giả: lời của chủ nhân là tuyệt đối. Đánh với Owl là đánh với chính bản năng ninja mà Wolf được dạy: bom khói, phi tiêu, ẩn thân, đâm sau lưng. Và nó gắn liền với lựa chọn lớn nhất của câu chuyện: nghe theo cha, hay theo chủ nhân của mình.
Và Isshin, Kiếm Thánh, lãnh chúa Ashina thời trẻ, được hồi sinh bởi chính đứa cháu Genichiro đã tự hy sinh. Ba giai đoạn: kiếm, rồi giáo, rồi cả súng. Hiệp Sĩ Báo Táp chế giễu rất vui rằng một “kiếm thánh” lại mang cả giáo lẫn súng đến một trận đấu kiếm. Nhưng mình nghĩ đó chính là ý đồ: Isshin dùng gần như mọi thứ mà trò chơi từng dạy bạn. Qua được ông, đó là bằng chứng bạn đã học xong.
Bất tử và cái giá của nó
Giờ mình muốn nói về điều mà mình nghĩ là sâu sắc nhất ở Sekiro: cách nó biến cơ chế game thành câu chuyện.
Trong Sekiro, khi chết, bạn có thể hồi sinh ngay tại chỗ, một lần, trước khi thật sự thua. Đó là ý nghĩa của tên phụ Shadows Die Twice, “bóng tối chết hai lần”. Nhưng mỗi lần bạn chết và sống lại, một căn bệnh gọi là Dragonrot (Long Hủ) lan ra những nhân vật xung quanh. Những người bạn đã gặp, những người đã giúp đỡ bạn, bắt đầu ho ra máu, yếu dần, không thể nói chuyện với bạn nữa.
Sự bất tử của Wolf được trả bằng sức khỏe của người khác.
Một bài phân tích tiếng Anh viết rằng sự bất tử của Wolf không chỉ là phần nền của cốt truyện, mà chính là hệ thống hồi sinh trong game. Mình nghĩ đây là một trong những ví dụ đẹp nhất về sự gắn kết giữa lối chơi và câu chuyện trong lịch sử game. Bạn không chỉ được kể rằng bất tử là một lời nguyền. Bạn cảm thấy điều đó, mỗi lần nhìn một nhân vật thân quen ho ra máu vì sự thất bại của chính mình.
Và Di sản Rồng, như TV Tropes mô tả, gây ra nhiều tai họa hơn là lợi ích. Những người khao khát nó, từ Genichiro đến các nhà sư, các bác sĩ, đều làm những điều vô nhân đạo để có được. Có những ngôi chùa đầy người bất tử, không thể chết, chỉ có thể mục rữa. Có một con rết sống bên trong cơ thể của những tu sĩ, giữ cho họ không chết, biến họ thành quái vật.
Thứ duy nhất Kuro muốn, từ đầu đến cuối, là cắt đứt sự bất tử. Trả lại cho thế giới quy luật tự nhiên của nó: con người sinh ra, sống, và chết.
Ông thợ khắc tượng Phật
Có một nhân vật mà mình nghĩ nhiều người lướt qua: ông thợ điêu khắc.
Ông là người đã làm cánh tay giả cho Wolf. Ông sống trong ngôi chùa đổ nát, ngày ngày khắc những bức tượng Phật nhỏ. Những bức tượng ấy, rải khắp Ashina, là nơi Wolf nghỉ ngơi và hồi sinh, những điểm lưu trò chơi. Ông cũng từng là một nhẫn giả, và đã giết người nhiều đến mức không đếm xuể. Ông khắc tượng Phật để chuộc tội, để kiềm chế ngọn lửa trong lòng mình.
Trong Phật giáo, có một cõi gọi là Tu La (Shura), cõi của những kẻ chìm đắm trong giận dữ và chiến tranh, không bao giờ dừng lại. Ông thợ khắc sợ trở thành Tu La. Và nếu bạn chọn con đường sai trong Sekiro, nếu bạn phản bội Kuro để nghe theo Owl, Wolf sẽ trở thành Tu La. Một trong bốn cái kết của game mang đúng tên ấy: Shura. Wolf giết tất cả, và ngọn lửa trong anh nuốt chửng mọi thứ.
Những bức tượng Phật bạn chạm vào để nghỉ ngơi mỗi lần chết, là những nỗ lực của một người đàn ông để không trở thành quái vật. Mình không nghĩ đó là ngẫu nhiên.
Bốn cái kết
Sekiro có bốn cái kết, và mỗi cái kể một câu trả lời khác nhau cho câu hỏi về sự bất tử.
Shura: Wolf phản bội Kuro, nghe theo luật sắt của cha nuôi, và trở thành ác quỷ. Immortal Severance (Cắt đứt bất tử): Wolf hoàn thành nghi thức, và Kuro chết để Di sản Rồng chấm dứt. Purification (Thanh tẩy): Wolf, với sự giúp đỡ của Emma, cô thầy thuốc, tìm ra một cách khác, và chính anh hy sinh mạng sống của mình thay cho Kuro. Return (Trở về): con đường khó nhất, Wolf tìm cách đưa Di sản Rồng trở về quê hương của nó ở phương Tây, để Kuro không phải chết mà vẫn chấm dứt được lời nguyền, dù theo một cách rất lạ.
Mình thích việc Sekiro không có một cái kết “đúng”. Mỗi cái là một sự hy sinh. Muốn chấm dứt sự bất tử, ai đó phải chết. Câu hỏi chỉ là ai.
Lời kết
Mười điểm. Sekiro không phải game mà mình khuyên ai cũng chơi. Nó khó, đôi khi khó một cách tàn nhẫn, và không phải ai cũng có thời gian hay kiên nhẫn để chết hàng trăm lần trước một boss. Bài trên trang 25 Years Later gọi nó là một trò chơi xuất sắc nhưng không dành cho tất cả mọi người, và mình đồng ý.
Nhưng nếu chơi, hãy chơi đến Isshin. Vì ở đó, sau hàng trăm lần thấy chữ 死 hiện lên, bạn sẽ hiểu điều mà Sekiro muốn nói: rằng cái chết không phải kẻ thù. Kẻ thù là sự do dự. Và rằng có những thứ còn đáng sợ hơn cái chết, như việc sống mãi mãi trong khi những người xung quanh mục rữa vì mình.
Miyazaki sau này kể rằng hệ thống posture của Sekiro đã ảnh hưởng trực tiếp đến Elden Ring. Nghĩa là dù bạn chưa từng chơi Sekiro, có lẽ bạn đã chơi một phần của nó.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
- Đánh giá Sekiro: Shadows Die Twice — Khi kẻ đồng hành cùng ta là cái chết — Hiệp Sĩ Báo Táp
- Đánh giá game Sekiro: Shadows Die Twice — Rốt cuộc chơi trò này khó tới cỡ nào? — Tinh Tế
- Bí ẩn xoay quanh cốt truyện của Sekiro — Việt Giải Trí
- Sekiro: Shadows Die Twice — GameK
Tiếng Anh
- Hidetaka Miyazaki on the inspirations behind Sekiro — Game Informer
- Sekiro interview with producer Robert Conkey — Xbox Wire
- Sekiro: Shadows Die Twice — a Brilliant Game That’s Not for Everyone — 25 Years Later
- Sekiro: Shadows Die Twice — TV Tropes
- How Sekiro influenced Elden Ring, according to Hidetaka Miyazaki — GamesRadar
- Is Sekiro too hard? — PC Gamer