The Empire of Corpses | 屍者の帝国 | 21 Gram Của Linh Hồn
Phân tích — Project Itoh, Toh EnJoe, Ryōtarō Makihara, Wit Studio, 2015
The Empire of Corpses (2015) — Wit Studio, đạo diễn Ryōtarō Makihara, dựa trên tiểu thuyết của Project Itoh và Toh EnJoe.
Bài viết có tiết lộ nội dung phim, nhưng không kể cảnh cuối.
Một cuốn tiểu thuyết dang dở
Năm 2009, nhà văn khoa học viễn tưởng Project Itoh, tên thật là Itō Keikaku, qua đời vì ung thư, khi mới ba mươi tư tuổi.
Ông để lại hai cuốn tiểu thuyết đã xuất bản: Genocidal Organ và Harmony. Cả hai đều được coi là những tác phẩm khoa học viễn tưởng quan trọng nhất của Nhật Bản trong thập niên ấy. Và ông để lại phần mở đầu của một cuốn thứ ba: Shisha no Teikoku, Đế chế của những xác chết. Vài chục trang. Một thế giới, vài nhân vật, một ý tưởng. Rồi dừng lại.
Ba năm sau, năm 2012, Toh EnJoe, một nhà văn khác, bạn của Itoh, công bố rằng ông đã viết nốt cuốn tiểu thuyết dang dở ấy.
Mình nghĩ đó là một trong những câu chuyện đẹp nhất về văn chương mà mình từng nghe. Một người bạn, cầm lấy những trang viết của một người đã mất, và cố gắng tiếp tục giọng nói của người ấy. Biết rằng không bao giờ có thể làm được hoàn toàn. Biết rằng mỗi câu chữ mình viết sẽ là của mình, không phải của bạn mình. Nhưng vẫn viết.
Và The Empire of Corpses là một câu chuyện về việc làm sống lại người chết. Được viết bởi một người sống, hoàn thành tác phẩm của một người đã chết. Mình không nghĩ đó là sự trùng hợp.
Thế giới của những xác chết
Thế kỷ mười chín. Trong thế giới của The Empire of Corpses, kỹ thuật của Victor Frankenstein không chỉ là một câu chuyện trong tiểu thuyết của Mary Shelley. Nó có thật. Và nó đã được hoàn thiện, công nghiệp hóa.
Xác chết được cài một phần mềm, gọi là “necroware”, hồi sinh, và đưa đi làm việc. Họ là lao động trong các nhà máy, binh lính trên chiến trường, người hầu trong các gia đình giàu có, phu khuân vác trên các bến cảng. Cả nền kinh tế, cả quân đội của đế quốc Anh, được xây dựng trên lưng những xác chết. Họ đi lại, làm theo lệnh, không mệt mỏi, không phàn nàn.
Nhưng họ không có ý thức. Không có linh hồn. Chỉ là những cái vỏ, được điều khiển bởi một chương trình.
Mình nghĩ đó là một thế giới steampunk rất đáng sợ, và rất quen thuộc. Một xã hội công nghiệp xây dựng trên những người lao động không có quyền, không có tiếng nói, bị coi như máy móc. The Empire of Corpses chỉ đẩy ý tưởng ấy đến tận cùng: những người lao động hoàn hảo nhất là những người đã chết.
Watson và Friday
John Watson, sinh viên y khoa ở London. Đúng vậy, chính là Watson, người sau này sẽ trở thành bạn đồng hành của Sherlock Holmes.
Watson có một người bạn thân, Friday. Friday chết. Và Watson, bất chấp luật lệ, đã tự mình hồi sinh Friday, bằng kỹ thuật necroware.
Friday đi theo Watson khắp nơi. Anh ghi chép mọi điều Watson nói, bằng một cây bút, trên một cuốn sổ, không ngừng nghỉ. Nhưng Friday không bao giờ nói gì. Không có một biểu cảm nào trên khuôn mặt. Không có một dấu hiệu nào cho thấy anh nhận ra Watson, nhớ ra tình bạn của họ.
Và Watson muốn tìm cách đưa linh hồn của Friday trở lại.
Tên Friday lấy từ Robinson Crusoe của Daniel Defoe, người bạn đồng hành im lặng của Crusoe trên hòn đảo hoang. Và bộ phim còn đầy những nhân vật mượn từ văn học khác: Alyosha Karamazov từ Dostoevsky, Hadaly từ một tiểu thuyết Pháp thế kỷ mười chín về một người máy. Có một chi tiết vui: trong hồ sơ của cơ quan tình báo Anh, mật danh của Friday là “Noble Savage 007”. Một cái nháy mắt với James Bond.
The One
Manh mối để tìm lại linh hồn của Friday dẫn Watson đến những ghi chép bí mật của chính Victor Frankenstein. Và đến The One, sinh vật đầu tiên mà Frankenstein tạo ra. Sinh vật duy nhất được cho là có linh hồn.
Cuộc tìm kiếm đưa Watson và Friday đi khắp thế giới. Từ London, đến Afghanistan, nơi quân đội Anh và Nga đang chơi Ván cờ Lớn bằng những đội quân xác chết. Đến Nhật Bản thời Minh Trị, nơi những xác chết làm việc trong các nhà máy hiện đại hóa. Đến nước Mỹ, nơi những ông trùm công nghiệp tranh giành công nghệ necroware. Và trở lại London.
Hình ảnh là thứ được khen nhiều nhất. Wit Studio, studio đã làm Attack on Titan, đem đến cho mỗi nơi một vẻ riêng, nhưng tất cả đều u ám kiểu steampunk: những nhà máy ngập khói, những cỗ máy phân tích khổng lồ, những đội quân xác chết diễu hành trong tuyết. Một bài review của Moria Reviews nói phim có nhiều trí tưởng tượng thị giác trên mỗi khung hình hơn nhiều phim phiêu lưu kinh phí lớn của Hollywood.
21 gram
Câu hỏi về linh hồn trong phim gắn với một con số mà nhiều người từng nghe.
Năm 1907, bác sĩ người Mỹ Duncan MacDougall làm một thí nghiệm. Ông đặt những bệnh nhân hấp hối lên một chiếc cân đặc biệt, và cân họ trước và sau khi chết. Và ông tuyên bố rằng cơ thể nhẹ đi khoảng 21 gram vào khoảnh khắc qua đời. Ông cho rằng đó là trọng lượng của linh hồn.
Thí nghiệm này không được khoa học công nhận. Số người được cân quá ít, phương pháp quá thô sơ, kết quả không nhất quán. Nhưng con số 21 gram thì ở lại trong văn hóa đại chúng, trong phim ảnh, trong âm nhạc, trong những câu chuyện.
Trong The Empire of Corpses, 21 gram trở thành thứ mà Watson đi tìm. Thứ khác biệt giữa Friday còn sống và Friday hiện tại. Thứ mà necroware không thể tái tạo. Watson muốn biết: linh hồn là gì? Nó ở đâu? Nó có thể được đưa trở lại không? Và nếu những xác chết có thể làm mọi thứ mà con người làm, đi lại, làm việc, chiến đấu, thì điều gì làm cho con người khác với họ?
Mình nghĩ đó là câu hỏi mà Project Itoh luôn hỏi trong mọi tác phẩm của mình. Trong Harmony, ông hỏi điều gì xảy ra với ý thức khi xã hội hoàn hảo. Trong Genocidal Organ, ông hỏi điều gì trong ngôn ngữ có thể khiến con người giết nhau. Và trong The Empire of Corpses, ông hỏi: điều gì làm nên một linh hồn?
Phần kịch bản
Phần kịch bản của phim thì gây tranh cãi. Nhiều review nhận xét phim xây dựng một thế giới hấp dẫn, rồi sụp đổ phần nào ở hồi cuối, khi quá nhiều nhân vật và ý tưởng chồng lên nhau. Một nhà phê bình gọi câu chuyện là cồng kềnh và dài lê thê. Một bài review khác gọi nó là một mớ hỗn độn, với nhịp phim quá nhanh và sự phát triển nhân vật quá đột ngột. Anime UK News chấm sáu điểm, dù vẫn gọi đây là một bộ phim giải trí.
Mình hiểu những lời chê ấy. Phim cố nén một cuốn tiểu thuyết dài vào hai tiếng, và nhiều thứ bị cắt, bị đẩy nhanh. Những nhân vật phụ xuất hiện rồi biến mất. Những ý tưởng triết học được nêu ra rồi bỏ lửng. Hồi cuối, với những cỗ máy khổng lồ và những đội quân xác chết, cảm giác như một bộ phim hành động bình thường hơn là một câu chuyện về linh hồn.
Friday
Nhưng điều mà mọi người đều đồng ý là mối quan hệ giữa Watson và Friday.
Một người sống đi khắp thế giới vì một người chết không thể cảm ơn mình. Không thể nhận ra mình. Không thể nói với mình một lời. Watson nói chuyện với Friday suốt chuyến đi. Kể cho Friday nghe về những gì họ thấy, những gì họ làm. Và Friday, im lặng, cầm bút ghi lại tất cả.
Mình nghĩ đó là chỗ cuốn tiểu thuyết và câu chuyện ngoài đời gặp nhau. Toh EnJoe làm cho Itoh điều mà Watson làm cho Friday: cố gắng đưa giọng nói của một người bạn đã mất trở lại, dù biết rằng không thể nào hoàn toàn được. Và Friday, người ghi chép im lặng, là hình ảnh của chính cuốn tiểu thuyết: những trang viết của một người đã chết, được một người sống mang theo, tiếp tục.
Cảnh cuối phim, mình sẽ không kể. Chỉ nói rằng nó là câu trả lời đẹp nhất mà một bộ phim về cái chết có thể đưa ra. Và nó trả lời câu hỏi 21 gram theo một cách mà mình không ngờ tới.
Lời kết
Chín điểm. The Empire of Corpses là phim mở màn cho dự án “Project Itoh”, chuyển thể cả ba cuốn tiểu thuyết của ông thành phim điện ảnh. Harmony và Genocidal Organ theo sau. Và mình nghĩ việc The Empire of Corpses, cuốn tiểu thuyết mà Itoh không viết xong, được chọn làm phim đầu tiên là một lựa chọn rất đẹp.
Phim không hoàn hảo. Nhưng nó là một bộ phim về tình bạn vượt qua cái chết. Về một người sống không chịu buông tay một người đã chết. Và về việc, có lẽ, linh hồn không nằm trong 21 gram mà cơ thể mất đi lúc qua đời. Mà nằm trong những gì người khác mang theo, sau khi ta đã đi.
Nguồn tham khảo:
Tiếng Việt
Mình đã tìm nhưng chưa thấy bài phân tích tiếng Việt nào về The Empire of Corpses để dẫn. Nếu bạn biết, hãy để lại cho mình.
Tiếng Anh
- The Empire of Corpses BD/DVD Review — Anime News Network
- The Empire of Corpses (2015) — Moria Reviews
- The Empire of Corpses Review — Anime UK News
- Project Itoh: Empire of Corpses (Blu-ray) — DVD Talk
- Review: Project Itoh’s The Empire Of Corpses — Three If By Space
- The Empire of Corpses — Wikipedia
- 21 grams experiment — Wikipedia